Η νέα πολεμική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί μόνο μια ακόμη γεωπολιτική κρίση. Οι εξελίξεις μετά τα πλήγματα ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν και η έντονη πιθανότητα ευρύτερης σύρραξης μετατρέπουν την περιοχή στο πιο κρίσιμο σημείο για την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, οι αγορές αντιμετωπίζουν σοβαρά το ενδεχόμενο διαταραχής σε έναν ενεργειακό κόμβο που τροφοδοτεί ολόκληρο τον πλανήτη: τα Στενά του Ορμούζ.
Η σημασία της περιοχής δεν είναι θεωρητική. Από το στενό αυτό θαλάσσιο πέρασμα διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και σημαντικό ποσοστό υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε στρατιωτική ένταση, ακόμη και χωρίς πλήρες κλείσιμο της ναυσιπλοΐας, αρκεί για να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε μεταφορές, τιμές ενέργειας και χρηματοπιστωτικές αγορές.
Αγορές σε καθεστώς συναγερμού
Οι πρώτες αντιδράσεις έχουν ήδη ξεκινήσει πριν καν ανοίξουν πλήρως τα διεθνή χρηματιστήρια. Ενεργειακές εταιρείες και εμπορικοί οίκοι αναστέλλουν μεταφορές φορτίων μέσω του Περσικού Κόλπου, ενώ ασφαλιστικές εταιρείες πολεμικού κινδύνου προχωρούν σε ακυρώσεις συμβολαίων ή επανατιμολόγηση με σημαντικά υψηλότερα ασφάλιστρα.
Το κόστος ασφάλισης πλοίων που διέρχονται από την περιοχή εκτιμάται ότι μπορεί να αυξηθεί έως και 50%, γεγονός που μεταφράζεται άμεσα σε ακριβότερες μεταφορές πρώτων υλών και καυσίμων. Ήδη ορισμένοι πλοιοκτήτες αποφεύγουν τη διέλευση από το Ορμούζ, ενώ περιστατικά προειδοποιήσεων προς εμπορικά πλοία ενισχύουν το κλίμα αβεβαιότητας.
Σε επίπεδο επενδύσεων, οι αγορές στρέφονται στα λεγόμενα «ασφαλή καταφύγια». Ο χρυσός, το δολάριο και τα κρατικά ομόλογα ενισχύονται, ενώ τα πιο ριψοκίνδυνα assets και τα νομίσματα αναδυόμενων οικονομιών δέχονται πιέσεις. Αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή των θαλάσσιων ροών, το γεωπολιτικό premium στις τιμές ενέργειας μπορεί να κινηθεί μεταξύ 10% και 25%.
Το πετρέλαιο στο επίκεντρο της κρίσης
Η πραγματική ανησυχία αφορά την αγορά πετρελαίου. Το Ιράν παράγει σήμερα περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως και παραμένει κομβικός παίκτης, παρά τις διεθνείς κυρώσεις. Το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών κατευθύνεται προς την Κίνα, συχνά μέσω σύνθετων ναυτιλιακών πρακτικών που παρακάμπτουν τους περιορισμούς.
Καθοριστικής σημασίας θεωρείται το εξαγωγικό τερματικό Kharg Island στον Περσικό Κόλπο, από όπου διακινείται η πλειονότητα του ιρανικού αργού. Οποιαδήποτε ζημιά στις εγκαταστάσεις αυτές θα μπορούσε να αφαιρέσει εκατομμύρια βαρέλια από την παγκόσμια αγορά, προκαλώντας απότομη εκτίναξη τιμών.
Το πιο ακραίο σενάριο παραμένει η παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ από την Τεχεράνη, εφόσον η ιρανική ηγεσία θεωρήσει ότι απειλείται υπαρξιακά. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να κινηθούν σε τριψήφια επίπεδα, με άμεσες επιπτώσεις στον πληθωρισμό, το κόστος μεταφορών και την παγκόσμια ανάπτυξη.
Ήδη ο OPEC+ εξετάζει αύξηση παραγωγής ως προληπτικό μέτρο, ωστόσο οι δυνατότητες αντιστάθμισης μιας μεγάλης διαταραχής παραμένουν περιορισμένες.
Η επόμενη φάση της κρίσης θα καθοριστεί όχι μόνο στο στρατιωτικό πεδίο, αλλά και στη θάλασσα. Αν το Ορμούζ μετατραπεί σε ζώνη υψηλού κινδύνου, τότε η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα πάψει να είναι περιφερειακή — και θα εξελιχθεί σε παγκόσμιο οικονομικό γεγονός πρώτου μεγέθους.
