Σύμφωνα με τα στοιχεία, περίπου το 21% των αιτήσεων συνταξιοδότησης απορρίπτεται Από τις 219.241 αιτήσεις που εξετάστηκαν το προηγούμενο έτος, μόνο οι 173.638 εγκρίθηκαν. Ένα ποσοστό 7% έλαβε αρνητική απάντηση, ενώ σε σχεδόν 14% των περιπτώσεων οι φάκελοι έκλεισαν χωρίς καν να εκδοθεί απόφαση. Αυτό σημαίνει ότι περισσότεροι από ένας στους πέντε αιτούντες δεν λαμβάνουν τελικά σύνταξη
Γράφει ο Βασίλης Ταλαμάγκας
Η συζήτηση γύρω από το ασφαλιστικό σύστημα στην Ελλάδα επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, με αφορμή τα πρόσφατα στοιχεία για τις αιτήσεις συνταξιοδότησης και το αυξανόμενο ποσοστό απορρίψεων. Το αφήγημα της «σίγουρης σύνταξης» φαίνεται να καταρρέει, αποκαλύπτοντας μια σύνθετη και ανησυχητική πραγματικότητα για χιλιάδες ασφαλισμένους.
Κατά την τελευταία πενταετία, σχεδόν ένα εκατομμύριο πολίτες εντάχθηκαν στο σύστημα συνταξιοδότησης, αριθμός που προσεγγίζει το τριπλάσιο των γεννήσεων στο ίδιο χρονικό διάστημα. Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει με σαφήνεια τη δημογραφική γήρανση της χώρας και τις πιέσεις που αυτή ασκεί στο ασφαλιστικό σύστημα. Ωστόσο, το πιο ανησυχητικό δεδομένο είναι ότι περίπου το 20% των νέων συνταξιούχων λαμβάνει αναπηρική σύνταξη, ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό σε σύγκριση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Η τάση αυτή δεν είναι τυχαία. Σε μια αγορά εργασίας που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς μισθούς, αβεβαιότητα και δύσκολες συνθήκες καθημερινότητας, πολλοί πολίτες βλέπουν τη σύνταξη ως μια μορφή «καταφυγίου». Η ανεργία, οι επισφαλείς μορφές απασχόλησης και η κόπωση από την καθημερινή μετακίνηση ενισχύουν την επιθυμία για πρόωρη αποχώρηση από την εργασία.
Ωστόσο, η πραγματικότητα απέχει σημαντικά από τις προσδοκίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία, περίπου το 21% των αιτήσεων συνταξιοδότησης απορρίπτεται. Από τις 219.241 αιτήσεις που εξετάστηκαν το προηγούμενο έτος, μόνο οι 173.638 εγκρίθηκαν. Ένα ποσοστό 7% έλαβε αρνητική απάντηση, ενώ σε σχεδόν 14% των περιπτώσεων οι φάκελοι έκλεισαν χωρίς καν να εκδοθεί απόφαση. Αυτό σημαίνει ότι περισσότεροι από ένας στους πέντε αιτούντες δεν λαμβάνουν τελικά σύνταξη.
Το φαινόμενο αυτό συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη «ειδικών» που υπόσχονται εύκολη και γρήγορη συνταξιοδότηση. Πολλοί ασφαλισμένοι, είτε λόγω άγνοιας είτε από ανάγκη, εμπιστεύονται τέτοιες υπηρεσίες, καταθέτοντας αιτήσεις χωρίς να πληρούν τις προϋποθέσεις. Συχνά πρόκειται για περιπτώσεις που δεν έχει συμπληρωθεί το απαιτούμενο όριο ηλικίας ή τα αναγκαία ένσημα, ή που ο φάκελος είναι ελλιπής.
Η απογοήτευση που ακολουθεί οδηγεί αρκετούς στο επόμενο στάδιο, στην αναζήτηση αναπηρικής σύνταξης. Έτσι εξηγείται εν μέρει και η σημαντική αύξηση των σχετικών αιτήσεων. Με ποσοστά που ξεπερνούν το 20%, η Ελλάδα καταγράφει σχεδόν διπλάσιες αναπηρικές συντάξεις σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το γεγονός αυτό εγείρει ερωτήματα τόσο για τη λειτουργία του συστήματος όσο και για τα κοινωνικά αίτια που το τροφοδοτούν.
Αναμφίβολα, υπάρχουν περιπτώσεις πραγματικής ανάγκης, ιδιαίτερα σε επαγγέλματα υψηλού κινδύνου, που οι εργαζόμενοι εκτίθενται σε ατυχήματα ή επαγγελματικές ασθένειες. Ωστόσο, η διεύρυνση των κριτηρίων, όπως η δυνατότητα συνταξιοδότησης με ποσοστό αναπηρίας ακόμη και 50%, ενδέχεται να ενισχύει την κατάχρηση του μέτρου.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο διοικητικό αλλά βαθιά κοινωνικό και οικονομικό. Η ανάγκη για αξιόπιστη ενημέρωση των ασφαλισμένων, η ενίσχυση της διαφάνειας στις διαδικασίες και η αντιμετώπιση των αιτιών που οδηγούν τους πολίτες εκτός αγοράς εργασίας αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος. Και ξεκάθαρα την ευθύνη αυτή την έχει το αρμόδιο υπουργείο Εργασίας και κανείς άλλος.
