Την εντατικοποίηση της πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής εμπλοκής της Τουρκίας στη Σομαλία σηματοδοτεί η πρόσφατη συνεδρίαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, όπου έγινε σαφής παραλληλισμός με το στρατηγικό μοντέλο της Άγκυρας στη Συρία: πρώτα εμπεδώνεται η ασφάλεια και μετά ανοίγει ο δρόμος για τις τουρκικές επιχειρήσεις.
Στις 17 Ιουλίου, ο υφυπουργός Εξωτερικών Νουχ Γιλμάζ περιέγραψε τις σχέσεις με τη Σομαλία ως «ειδικού χαρακτήρα», με βάση την κοινή ιστορία και τα αμοιβαία συμφέροντα, και συνέδεσε ευθέως τη στρατηγική αυτή με το υπόδειγμα της τουρκικής εμπλοκής στη Συρία: «Μόλις εξασφαλιστεί η ασφάλεια σε μια χώρα-εταίρο, τότε ανοίγει ο χώρος για τους Τούρκους επιχειρηματίες», είπε χαρακτηριστικά.
Από την επίσκεψη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Μογκαντίσου το 2011, η Τουρκία έχει εξελιχθεί στον πιο ορατό ξένο εταίρο της Σομαλίας, δραστηριοποιούμενη σε τομείς όπως η άμυνα, η υγειονομική περίθαλψη, οι υποδομές και τα χρηματοοικονομικά. Στην πρωτεύουσα Μογκαντίσου λειτουργεί η μεγαλύτερη στρατιωτική βάση της Τουρκίας στο εξωτερικό, τα Στρατόπεδα Ανατολία, όπου έχουν εκπαιδευτεί πάνω από 15.000 Σομαλοί στρατιώτες από το 2017. Η βάση αποτελεί βασικό πυλώνα στον αγώνα κατά της εξτρεμιστικής οργάνωσης Αλ Σαμπάμπ.
Παράλληλα με τη στρατιωτική συνεργασία, η Τουρκία έχει αναπτύξει αναπτυξιακές δράσεις μέσω της Υπηρεσίας Συνεργασίας και Συντονισμού TIKA, ενώ έχει προσφέρει ανθρωπιστική βοήθεια και ιατρικές υπηρεσίες με την ίδρυση ερευνητικού νοσοκομείου στη Μογκαντίσου.
Κεντρικό θέμα της κοινοβουλευτικής συζήτησης ήταν η συμφωνία διμερούς παραχώρησης οικοπέδων για πρεσβείες. Η Άγκυρα θα ανεγείρει νέα πρεσβεία για τη Σομαλία σε οικόπεδο 4.918 τ.μ. στην περιοχή Ιντζέκ της τουρκικής πρωτεύουσας, ενώ η Σομαλία έχει ήδη παραχωρήσει πάνω από 61.000 τ.μ. στην Τουρκία για την ανέγερση της μεγαλύτερης τουρκικής πρεσβείας στον κόσμο.
Αν και η συμφωνία είχε υπογραφεί από το 2019, έφτασε στη Βουλή μόλις τον Ιούλιο του 2025 προς κύρωση. Ορισμένοι βουλευτές εξέφρασαν επιφυλάξεις για την έλλειψη διαφάνειας όσον αφορά το κόστος και τις διαδικασίες ανάθεσης έργων. Ωστόσο, ο Γιλμάζ επέμεινε ότι πρόκειται για «στρατηγική συμμαχία» που ενισχύει τον ρόλο της Τουρκίας ως σταθεροποιητικού παράγοντα στο Κέρας της Αφρικής.
Ο γενικός διευθυντής για τη Βόρεια και Ανατολική Αφρική, Ρεφίκ Αλί Ονάνερ, υποστήριξε ότι το τουρκικό συγκρότημα στη Μογκαντίσου αποτελεί «διπλωματικό και επιχειρησιακό κόμβο» για την ευρύτερη περιοχή. Η συμφωνία δεν περιλαμβάνει άμεση χρηματοδότηση, αλλά προβλέπει την ανέγερση της σομαλικής πρεσβείας από τουρκικά συνεργεία, προκαλώντας αντιδράσεις στην αντιπολίτευση.
Ο βουλευτής Ουτκού Τσακιρόζερ αμφισβήτησε την σκοπιμότητα της επένδυσης σε περίοδο λιτότητας, ενώ ζήτησε πλήρη απολογισμό κόστους και διαφάνεια: «Δεν γνωρίζουμε ούτε το κόστος ούτε ποιος θα κατασκευάσει το κτήριο. Πρέπει να υπάρξει αυστηρότερος έλεγχος».
Το συνολικό ύψος της βοήθειας που έχει διαθέσει η Τουρκία στη Σομαλία από το 2011 ξεπερνά το 1 δισ. δολάρια, περιλαμβάνοντας 3,5 εκατ. για την αποπληρωμή του χρέους της Σομαλίας στο ΔΝΤ και εκτεταμένη ανθρωπιστική στήριξη. Την ίδια ώρα, τουρκικά μέσα υποστηρίζουν πως σημαντικό μέρος της βοήθειας καταλήγει σε εταιρείες που συνδέονται με τον στενό κύκλο του προέδρου Ερντογάν, εγείροντας υπόνοιες για παρασκηνιακή εξυπηρέτηση ημετέρων μέσω «επίσημης» βοήθειας.
Ο εμπορικός όγκος μεταξύ Τουρκίας και Σομαλίας διαμορφώθηκε στα 426 εκατ. δολάρια το 2023 και στα 384 εκατ. το 2024, με την Άγκυρα να παραμένει ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη χώρα, διαχειριζόμενη μεταξύ άλλων το λιμάνι της Μογκαντίσου και το διεθνές αεροδρόμιο Αντέν Αντέ.
Οι επικριτές επισημαίνουν ότι, παρά τις φιλοφρονήσεις, η Σομαλία δεν έχει ανταποδώσει έμπρακτα την υποστήριξη της Άγκυρας σε ζητήματα αιχμής, όπως η αναγνώριση της «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου». Ωστόσο, υποστηρικτές της κυβέρνησης προβάλλουν τα μακροπρόθεσμα οφέλη, πολιτικά, οικονομικά και συμβολικά. Η κυβερνητική βουλευτής Ντέρια Μπακμπάκ χαρακτήρισε την Τουρκία «καθαρή από αποικιοκρατικό παρελθόν» και «φορέα δικαιοσύνης, ανάπτυξης και ειλικρίνειας».
Παράλληλα, σε συμφωνία για υδρογονάνθρακες που κατατέθηκε προς κύρωση, η Τουρκία φέρεται να έχει εξασφαλίσει εκτεταμένα επιχειρησιακά και οικονομικά προνόμια στον τομέα της ενέργειας και της άμυνας.
Τέλος, η Τουρκία έχει κατηγορηθεί για παραβίαση των διεθνών κυρώσεων προς τη Σομαλία, καθώς φέρεται να έχει προμηθεύσει ένοπλα drones χωρίς την απαιτούμενη έγκριση του ΟΗΕ. Οι Bayraktar TB2 φέρονται να παραδόθηκαν το 2021 μέσω στρατιωτικών αεροσκαφών, χωρίς προηγούμενη αίτηση εξαίρεσης από το εμπάργκο όπλων.
Το στρατηγικό αποτύπωμα της Τουρκίας στο Κέρας της Αφρικής δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον γεωπολιτικό της σχεδιασμό για αναβάθμιση της διεθνούς της παρουσίας. Πίσω από τις υποσχέσεις περί ανάπτυξης, αποκαλύπτεται ένα καλοστημένο πλέγμα στρατιωτικής διείσδυσης και οικονομικού ελέγχου, το οποίο διαμορφώνει νέα δεδομένα ισχύος στην Ανατολική Αφρική. Για την Ευρώπη και ειδικά για την Ελλάδα η τουρκική παρουσία σε τόσο στρατηγικά σημεία, μακριά μεν αλλά με αναμφισβήτητες προεκτάσεις στον ευρύτερο γεωπολιτικό χάρτη, συνιστά έναν αυξανόμενο παράγοντα ανησυχίας που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί.
