Η κλιμάκωση των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή προκαλεί ήδη ισχυρές πιέσεις στην ελληνική οικονομία. Μια πτυχή, όμως, του πολέμου είναι και το πλήγμα που θα επιφέρει στο ελληνικό εξαγωγικό εμπόριο, που έχει κάνει ανοίγματα προς τις χώρες της Μέσης Ανατολής και στηρίζεται σε αυτές.
Αλυσιδωτές είναι ήδη οι επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία από την κλιμάκωση της σύγκρουσης στο Ιράν, με την ενεργειακή κρίση να συμπαρασύρει κρίσιμους τομείς – από την παραγωγή και την κατανάλωση έως τον τουρισμό και τις εξαγωγές. Η άνοδος στις τιμές της ενέργειας αυξάνει το κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και στις τιμές βασικών αγαθών.
Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι επιπτώσεις στο εξαγωγικό εμπόριο. Το πλήγμα στις εξαγωγές προς χώρες της Μέσης Ανατολής εκτιμάται ότι θα είναι σημαντικό, εφόσον η σύγκρουση παραταθεί, καθώς η συνολική αξία τους αγγίζει τα 3,1 δισ. ευρώ. Ξεχωριστή είναι η περίπτωση του Λιβάνου, όπου οι ελληνικές εξαγωγές ξεπερνούν το 1,22 δισ. ευρώ, γεγονός που αναδεικνύει τη σημασία της περιοχής για την ελληνική οικονομία και την ευαλωτότητά της σε γεωπολιτικές εξελίξεις.
«Χάνουμε» μεγάλες αγορές
Ο πρόεδρος του Πανελληνίου Συνδέσμου Εξαγωγέων (ΠΣΕ), Αλκιβιάδης Καλαμπόκης, μιλώντας στην One Voice τονίζει: «Εάν επικεντρωθούμε σε δέκα χώρες -Λίβανος, Ισραήλ, ΗΑΕ, Κατάρ, Μπαχρέιν, Ιράν, Κουβέιτ, Σαουδική Αραβία, Ιορδανία, Ομάν- οι εξαγωγές μας φτάνουν τα 3 δισ. ευρώ συνολικά. Πρόκειται για σημαντικό ποσό, που κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει, εάν λάβουμε υπόψη μας ότι στην Αμερική κάνουμε 2,4 δισ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2025. Να τονίσουμε επίσης πως στον Λίβανο οι ελληνικές εξαγωγές είναι 1,22 δισ. με το 95% να αφορά σε εξαγωγές πετρελαιοειδών».
Στις αγορές αυτές οι ελληνικές εταιρείες έχουν εργαστεί συστηματικά πολλά χρόνια προκειμένου να εισάγουν ελληνικά προϊόντα ακόμα και του αγροτοδιατροφικού τομέα, και μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις με αντικατάσταση Τούρκων προμηθευτών και τουρκικών προϊόντων. Ο κ. Καλαμπόκης, επισημαίνει ότι η προσαρμογή σε νέες αγορές δεν είναι εύκολη υπόθεση. «Δεν είναι εύκολο να αλλάξουν οι αγορές σε μια μέρα», σημειώνει, εξηγώντας ότι «οι εξαγωγές αποτελούν αποτέλεσμα μακροχρόνιων προσπαθειών και διαπραγματεύσεων, οι οποίες δεν μπορούν να αντικατασταθούν άμεσα».
Ο κ. Καλαμπόκης, σχολιάζοντας τις εξελίξεις, θέτει το κρίσιμο ερώτημα της διάρκειας των συγκρούσεων. «Το ερώτημα αν οι πολεμικές συγκρούσεις θα επηρεάσουν τις εξαγωγές παραμένει, ειδικά αν διαρκέσουν μεγάλο χρονικό διάστημα», σημειώνει χαρακτηριστικά. Οι επιπτώσεις πάντως ήδη έχουν ξεκινήσει: «Τα μεταφορικά κόστη έχουν αυξηθεί σημαντικά και τα ναύλα των πλοίων έχουν εκτοξευτεί λόγω των συγκρούσεων. Οι εταιρείες αναγκάζονται να επιλέγουν μεγαλύτερες διαδρομές για να αποφύγουν επικίνδυνα σημεία, με αποτέλεσμα αύξηση του χρόνου μεταφοράς κατά 30 ημέρες ή και περισσότερο. Όταν λείπουν εμπορευματοκιβώτια από την αγορά, τα προϊόντα γίνονται ακριβότερα. Παράλληλα, έχουμε αύξηση κόστους ενέργειας και ελλείψεις πρώτων υλών και υλικών συσκευασίας, όπως πλαστικά, λόγω των υψηλών τιμών πετρελαίου. Αυτό δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα που θα επιδεινώνεται όσο διαρκεί ο πόλεμος».
30% πάνω τα λιπάσματα
Ιδιαίτερη ανησυχία επικρατεί και στον αγροτικό τομέα. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή δεν επηρεάζουν μόνο τις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και την αγορά λιπασμάτων. Οι αναταράξεις αυτές λειτουργούν σαν ντόμινο, επηρεάζοντας τη γεωργική παραγωγή και, τελικά, τις τιμές των τροφίμων. «Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 20%-25% των παγκόσμιων μεταφορών λιπασμάτων, μεταξύ των οποίων τα αζωτούχα λιπάσματα και η ουρία. Τα αζωτούχα λιπάσματα παράγονται από φυσικό αέριο, το οποίο εξορύσσεται σε μεγάλο βαθμό στις συγκεκριμένες περιοχές. Μάλιστα, ορισμένες χώρες συγκεντρώνουν σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας παραγωγής φυσικού αερίου. Τα αζωτούχα λιπάσματα είναι απαραίτητα για τη γεωργική παραγωγή, ιδιαίτερα στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο των καλλιεργειών. Ελλείψεις σε βασικά προϊόντα, όπως η ουρία -ένα από τα σημαντικότερα λιπάσματα- ενδέχεται να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα στην αγροτική παραγωγή», υπογραμμίζει.
Παράγοντες της αγοράς μάς ενημερώνουν πως τα λιπάσματα δεν διαθέτουν σημαντικά αποθέματα, γεγονός που καθιστά τις αγορές ευάλωτες σε διαταραχές εφοδιασμού. Την ίδια ώρα, ειδικοί προειδοποιούν πως ακόμα και μικρές μειώσεις στη χρήση τους μπορούν να οδηγήσουν σε χαμηλότερες αποδόσεις βασικών καλλιεργειών, όπως το καλαμπόκι, το σιτάρι και το ρύζι.
Το συνολικό αποτέλεσμα είναι ένα πλέγμα πιέσεων που επηρεάζει την παραγωγή, το κόστος και τις τιμές. Ήδη, προμηθευτικές επιχειρήσεις προχώρησαν σε αυξήσεις τιμών της τάξης έως και 30%, ακόμη και πριν από την παραγωγή νέων προϊόντων. «Το κλειδί είναι η ταχεία λήξη του πολέμου», καταλήγει ο κ. Καλαμπόκης, επισημαίνοντας ωστόσο ότι «ακόμη και σε αυτό το ενδεχόμενο, η επιστροφή στην κανονικότητα θα απαιτήσει χρόνο».
