Γράφει ο Κωνσταντίνος Σ. Μαργαρίτης
Το όραμα μιας ενεργειακής επανάστασης της Ε.Ε. σε τοπικό επίπεδο βρίσκεται στο ρελαντί εξαιτίας τεχνικών και νομικών εμποδίων, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ).
Το πλάνο ήταν ότι πολίτες, τοπικές αρχές και μικρές επιχειρήσεις σε ολόκληρη την Ε.Ε. θα εμπλέκονταν όλο και περισσότερο στην παραγωγή, στη διαχείριση, στην κοινή χρήση και στην κατανάλωση της δικής τους ενέργειας, μέσω της συμμετοχής τους σε «ενεργειακές κοινότητες».
Όμως, σχεδόν μία δεκαετία από τον καθορισμό αυτών των φιλόδοξων στόχων, το ΕΕΣ έρχεται να αποτυπώσει μια θλιβερή πραγματικότητα, η πρόοδος υπολείπεται κατά πολύ των προσδοκιών.
Επιδιώκοντας να βοηθήσει αυτές τις πρωτοβουλίες πολιτών να εκπληρώσουν την αποστολή τους, το ΕΕΣ ζητά σαφέστερους κανόνες, ισχυρότερα κίνητρα για τους πολίτες και τα ευάλωτα νοικοκυριά και μεγαλύτερη στήριξη για την ανάπτυξη λύσεων αποθήκευσης ενέργειας.
Οι ενεργειακές κοινότητες στην Ε.Ε. είναι νομικά σχήματα που επιτρέπουν σε πολίτες, τοπικές αρχές και μικρές επιχειρήσεις να συνεργάζονται για παραγωγή, διαχείριση και κατανάλωση ενέργειας, όπως ηλιακούς συλλέκτες ή ανεμογεννήτριες. Στόχος είναι η πράσινη μετάβαση, με εκτιμώμενη κάλυψη 17%-21% της αιολικής και ηλιακής δυναμικότητας έως το 2030, χρηματοδοτούμενη από κοινοτικά κονδύλια. Στην πράξη, όμως, οι εκτιμήσεις είναι υπεραισιόδοξες, καθώς δεν υπάρχουν αρκετές ενεργειακές κοινότητες στην Ε.Ε.
Ένας στόχος που είχε τεθεί σε επίπεδο Ε.Ε. ήταν ότι, μέχρι το 2025, κάθε δήμος με πληθυσμό πάνω από 10.000 κατοίκους θα φιλοξενούσε τουλάχιστον μία ενεργειακή κοινότητα βασισμένη σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ακόμη αναφέρει στοιχεία σχετικά με την πρόοδο που έχει σημειώσει, ωστόσο από τα δεδομένα που συγκέντρωσε το κλιμάκιο του ΕΕΣ προκύπτει ότι ο στόχος της Ε.Ε. παραμένει άπιαστος σε μεγάλο βαθμό.
Οι ασαφείς ορισμοί της Ε.Ε. προκάλεσαν σύγχυση σχετικά με το τι ακριβώς χαρακτηρίζεται ως ενεργειακή κοινότητα, πώς πρέπει να οργανώνεται μια τέτοια κοινότητα, πώς πρέπει να διαμοιράζει την ηλεκτρική ενέργεια που παράγει και να πουλά την πλεονάζουσα.
Εξαιτίας της νομικής αυτής ασάφειας, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα οι πολίτες να αποθαρρύνονται από το να συμμετέχουν σε τέτοιες κοινότητες και, τελικά, να αποτρέπεται η δημιουργία αυτών των κοινοτήτων.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις πολυκατοικίες, όπου διαμένει σχεδόν ο μισός πληθυσμός της Ε.Ε.
Εκεί, η προοπτική να προστεθεί ακόμη μια νομική οντότητα, πέραν των υφιστάμενων ενώσεων ιδιοκτητών που συστήνονται για τη διαχείριση του κτηρίου, μπορεί να φαντάζει ως μια ακόμη γραφειοκρατική επιβάρυνση.
Επιπλέον, οι καθυστερήσεις ή οι αρνήσεις σύνδεσης νέων εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας λόγω συμφόρησης του δικτύου επιβραδύνουν την ανάπτυξη των ενεργειακών κοινοτήτων.
Μέρος του προβλήματος είναι ότι τα μοτίβα παραγωγής και κατανάλωσης είναι ασύμβατα μεταξύ τους από τη φύση τους: Οι ηλιακοί συλλέκτες παράγουν το μεγαλύτερο μέρος της ισχύος τους γύρω στο μεσημέρι, ενώ η ζήτηση των νοικοκυριών κορυφώνεται νωρίς το πρωί και νωρίς το βράδυ.
Ο συνδυασμός νέων έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με ευέλικτες υπηρεσίες και ιδίως την αποθήκευση ενέργειας, θα μπορούσε να συμβάλει στην εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης σε πραγματικό χρόνο, στη μείωση της πίεσης του δικτύου και στην τόνωση της αυτοκατανάλωσης τοπικά παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας.
Πάντως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει ακόμη δώσει προτεραιότητα στη στήριξη των εν λόγω κοινοτήτων για την αποθήκευσης ενέργειας, χάνοντας έτσι μια καλή ευκαιρία να τους δώσει την ώθηση που χρειάζονται.
Η Επιτροπή εισήγαγε νομικούς ορισμούς των ενεργειακών κοινοτήτων στην Ε.Ε. στην οδηγία (Ε.Ε.) 2018/2001 για τη χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και στην οδηγία (Ε.Ε.) 2019/944 σχετικά με την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. καλούνται να κινηθούν σύμφωνα με τις υπάρχουσες οδηγίες και να προστατέψουν τους καταναλωτές τους.
*Δημοσιογράφος
