η Ιωάννα Λιούτα*
Το 2025 καταγράφεται ως χρονιά ρεκόρ για τα φορολογικά έσοδα, που άγγιξαν τα 72 δισ. ευρώ, φτάνοντας σε ιστορικό υψηλό. Όμως, πίσω από τους πανηγυρικούς αριθμούς κρύβεται το γεγονός ότι το «θαύμα» των εσόδων δεν είναι αποτέλεσμα παραγωγικής έκρηξης. Είναι προϊόν υπερφορολόγησης μέσω της ακρίβειας.
Την τριετία 2023-2025 το κράτος εισέπραξε 14,3 δισ. ευρώ περισσότερα από όσα είχε αρχικά προϋπολογίσει. Μια μέση ετήσια υπέρβαση 4,76 δισ. ευρώ σχεδόν διπλάσια από τα ετήσια έσοδα του ΕΝΦΙΑ. Δεν πρόκειται για τεχνική απόκλιση. Πρόκειται για συστηματική υπεραπόδοση, που βασίστηκε κυρίως στους έμμεσους φόρους. Και εδώ βρίσκεται η πολιτική ουσία.
Η ακρίβεια των τελευταίων τεσσερισήμισι ετών δεν λειτούργησε μόνο εις βάρος των νοικοκυριών. Λειτούργησε και ως μηχανισμός ενίσχυσης του Προϋπολογισμού. Όσο αυξάνονταν οι τιμές τόσο αυξανόταν και ο ΦΠΑ. Όσο ακριβότερα γίνονταν τα προϊόντα στο ράφι τόσο φούσκωναν τα κρατικά έσοδα.
Μόνο από τον ΦΠΑ τα επιπλέον έσοδα σε σχέση με τις προβλέψεις αναμένεται να ξεπεράσουν τα 3,5 δισ. ευρώ στην τριετία. Το 2024 τα έσοδα από ΦΠΑ ανήλθαν σε 26,346 δισ. ευρώ, σχεδόν 2 δισ. πάνω από την αρχική πρόβλεψη. Το 2025 έφτασαν τα 27,775 δισ. ευρώ.
Όταν η ακρίβεια γίνεται μόνιμο φαινόμενο και το κράτος εισπράττει περισσότερα ακριβώς επειδή οι πολίτες πληρώνουν ακριβότερα, ποια είναι η πολιτική επιλογή;
Η κυβέρνηση δεν μπορεί να επικαλείται «εξωγενείς κρίσεις» και ταυτόχρονα να απολαμβάνει τα δημοσιονομικά οφέλη της ακρίβειας χωρίς ουσιαστική ανακούφιση της κοινωνίας. Η διατήρηση υψηλών συντελεστών ΦΠΑ σε βασικά αγαθά, την ώρα που οι τιμές παραμένουν αυξημένες, είναι συνειδητή πολιτική απόφαση.
Η αντίθεση είναι κραυγαλέα. Το κράτος καταγράφει ιστορικά ρεκόρ εσόδων και τα νοικοκυριά καταγράφουν ιστορική εξάντληση. Η πραγματική αγοραστική δύναμη των Ελλήνων παραμένει συμπιεσμένη. Οι μισθοί αυξάνονται με ρυθμούς χαμηλότερους από το σωρευτικό κύμα των ανατιμήσεων. Το καλάθι της εβδομάδας κοστίζει περισσότερο. Το ενοίκιο, η ενέργεια, τα βασικά αγαθά απορροφούν όλο και μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος.
Και όμως, αντί η υπεραπόδοση των εσόδων να επιστρέψει γενναία και μόνιμα στην κοινωνία μέσω μειώσεων των έμμεσων φόρων, η φορολογική επιβάρυνση παραμένει βαριά. Το κράτος λειτουργεί ως σιωπηλός συνεταίρος της ακρίβειας. Αυτό δεν είναι λογιστική επιτυχία. Είναι πολιτική επιλογή και στόχευση.
Διότι όταν η δημοσιονομική ευρωστία στηρίζεται σε φόρους που πληρώνονται δυσανάλογα από τα χαμηλά και μεσαία στρώματα, τότε η ανισότητα διευρύνεται. Οι έμμεσοι φόροι δεν διακρίνουν εισοδήματα. Επιβαρύνουν πάντοτε τον πιο αδύναμο.
Το ρεκόρ των 72 δισ. ευρώ δεν είναι ουδέτερο. Έχει κοινωνικό αποτύπωμα. Και αυτό το αποτύπωμα είναι βαρύ. Η πολιτική ευθύνη είναι σαφής. Όταν επιλέγεις να διατηρείς υψηλούς έμμεσους φόρους σε περιβάλλον ακρίβειας, επιλέγεις να ενισχύεις τα έσοδα εις βάρος της αγοραστικής δύναμης. Όταν επωφελείσαι από τον πληθωρισμό, δεν μπορείς να εμφανίζεσαι ως απλός παρατηρητής του.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι εάν υπάρχουν χρήματα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχουν. Το ερώτημα είναι πού επιλέγεις να τα κατευθύνεις και ποιον επιλέγεις να προστατεύσεις.
*Πολιτική και οικονομική αναλύτρια
