Η Ουκρανία ξαναγράφει τον νόμο κατά της διαφθοράς υπό την πίεση της Ε.Ε.

Σε στενή παρακολούθηση των εξελίξεων στην Ουκρανία προχωρά η Ευρωπαϊκή Ένωση, έπειτα από την αιφνιδιαστική ψήφιση νόμου που υπονομεύει την ανεξαρτησία των δύο βασικών φορέων κατά της διαφθοράς της χώρας. Ο νόμος, που εγκρίθηκε από το ουκρανικό κοινοβούλιο και υπογράφηκε άμεσα από τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, έχει προκαλέσει την πρώτη ανοιχτή κριτική των Βρυξελλών μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας.

Η νέα ρύθμιση θέτει το Εθνικό Γραφείο Καταπολέμησης της Διαφθοράς (NABU) και την Ειδική Αντι-Διαφθορά Εισαγγελία (SAPO) υπό τον άμεσο έλεγχο του Γενικού Εισαγγελέα, ο οποίος είναι πολιτικά διορισμένος. Σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου, ο Γενικός Εισαγγελέας αποκτά τη δυνατότητα να επιλέγει τις υποθέσεις που θα χειρίζονται οι δύο υπηρεσίες και να τις αναθέτει σε άλλες κρατικές αρχές, ενώ αποκτά και εξουσία για την έκδοση δεσμευτικών οδηγιών.

Οι επικριτές του νόμου κάνουν λόγο για άνοιγμα της πόρτας σε κυβερνητικές παρεμβάσεις και εκτροπή σημαντικών ερευνών διαφθοράς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή από την πλευρά της θεωρεί ότι οι αλλαγές αυτές πλήττουν τις ανεξάρτητες δομές καταπολέμησης της διαφθοράς, με το NABU και τη SAPO να έχουν χαρακτηριστεί από την ίδια ως θεμέλιοι λίθοι του κράτους δικαίου στην Ουκρανία.

Υπενθυμίζεται ότι στην έκθεση διεύρυνσης του 2023, η Επιτροπή αναγνώριζε τη SAPO ως «ξεχωριστή νομική οντότητα» από το γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα και συνιστούσε να διατηρηθεί η δυνατότητα του επικεφαλής της να ξεκινά αυτεπάγγελτες έρευνες κατά βουλευτών. Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αντέδρασε άμεσα στην ψήφιση του νόμου, επικοινωνώντας απευθείας με τον Ζελένσκι για να εκφράσει τις ανησυχίες της.

«Η πρόεδρος φον ντερ Λάιεν μετέφερε τις σοβαρές ανησυχίες της για τις συνέπειες των τροπολογιών και ζήτησε εξηγήσεις από την ουκρανική κυβέρνηση», δήλωσε εκπρόσωπος της Επιτροπής την Τετάρτη. «Ο σεβασμός του κράτους δικαίου και η καταπολέμηση της διαφθοράς είναι βασικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ως υποψήφια χώρα, η Ουκρανία αναμένεται να τα τηρεί πλήρως. Δεν μπορεί να υπάρξει συμβιβασμός».

Οι αντιδράσεις από τις Βρυξέλλες και το εσωτερικό της Ουκρανίας με διαδηλώσεις πολιτών σε μεγάλες πόλεις ώθησαν τον Ζελένσκι σε αναδίπλωση. Το βράδυ της Πέμπτης, κατέθεσε νέο σχέδιο νόμου, το οποίο, όπως δήλωσε, προσφέρει «πλήρεις εγγυήσεις ανεξαρτησίας» για το NABU και τη SAPO. Μεταξύ άλλων, το νομοσχέδιο προβλέπει τη διεξαγωγή τακτικών ελέγχων με ανιχνευτή ψεύδους (πολυγράφου) για τους υπαλλήλους των υπηρεσιών που έχουν πρόσβαση σε κρατικά απόρρητα.

Το κείμενο κατατέθηκε στη Βουλή (Verkhovna Rada) και σύμφωνα με τον πρόεδρό της, Ρουσλάν Στεφάντσουκ, θα εξεταστεί στις 31 Ιουλίου. «Κατά τη συζήτηση του σχεδίου νόμου, θα προτείνω να εγκριθεί άμεσα, τόσο επί της αρχής όσο και στο σύνολό του, και να υπογραφεί επειγόντως», δήλωσε.

Σε κοινή ανακοίνωσή τους, το NABU και η SAPO τόνισαν ότι η νέα νομοθετική πρόταση αποκαθιστά «όλες τις δικονομικές αρμοδιότητες και εγγυήσεις ανεξαρτησίας», ζητώντας την άμεση υπερψήφισή της.

Από τις Βρυξέλλες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίστηκε επιφυλακτικά αισιόδοξη, καλωσορίζοντας την πρωτοβουλία της ουκρανικής κυβέρνησης.

«Χαιρετίζουμε το γεγονός ότι η ουκρανική κυβέρνηση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση και θα συνεργαστούμε μαζί της για να διασφαλίσουμε ότι οι ανησυχίες μας, οι οποίες έχουν διατυπωθεί ξεκάθαρα, θα ληφθούν υπόψη», ανέφερε εκπρόσωπος της Επιτροπής την Πέμπτη το απόγευμα, προτού δοθεί στη δημοσιότητα το περιεχόμενο του σχεδίου. Πηγή με γνώση της κατάστασης δήλωσε ότι η Επιτροπή είναι σε γενικές γραμμές ικανοποιημένη από το προσχέδιο, αλλά δεν θα το υποστηρίξει επισήμως προτού διασφαλιστεί ότι έχουν καλυφθεί όλες οι ενστάσεις. Τεχνική υποστήριξη παρέχεται ήδη στο Κίεβο για την οριστική διαμόρφωση των λεπτομερειών του νομοσχεδίου.

Στο μεταξύ, νέα ένταση προκάλεσε η δήλωση του Ζελένσκι ότι ουδέποτε συνομίλησε με την φον ντερ Λάιεν τις τελευταίες ημέρες, διαψεύδοντας σχετικές πληροφορίες.

«Δεν έχω μιλήσει με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τις τελευταίες ημέρες. Όσα γράφτηκαν, όσα φέρεται να μου είπε, είναι ψευδή. Δεν υπήρξε καμία συνομιλία», δήλωσε.

Η Κομισιόν απέφυγε να σχολιάσει τις δηλώσεις του Ουκρανού προέδρου.