Γράφει η Ιωάννα Λιούτα*
Μισθοί στα χαρτιά, φτώχεια στην πράξη
Τα στοιχεία του συστήματος «Εργάνη» για το 2025 δεν αφήνουν περιθώρια για ωραιοποιήσεις. Τρεις στους δέκα μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα, ποσοστό 28,27%, αμείβονται με μεικτές αποδοχές κάτω ή οριακά γύρω από τον κατώτατο μισθό των 880 ευρώ. Αυτό δεν είναι «μεταβατικό στάδιο ανάπτυξης». Είναι καθεστώς χαμηλών προσδοκιών που παγιώνεται.
Το περιβόητο «φράγμα» των 900 ευρώ δεν είναι εξαίρεση, είναι πραγματικότητα για σχεδόν το ένα τρίτο της αγοράς εργασίας. Και όταν αφαιρεθούν εισφορές και φόροι, το καθαρό ποσό που μένει δεν επαρκεί ούτε για τα στοιχειώδη – ενοίκιο, ενέργεια, τρόφιμα, μετακινήσεις. Σε μια οικονομία που διαφημίζει τη σταθερότητα, η καθημερινότητα των εργαζομένων μοιάζει όλο και πιο ασταθής.
Η ονομαστική αύξηση του μέσου μισθού το 2025 ήταν 1,46%, περίπου 20 ευρώ τον μήνα. Την ίδια στιγμή, ο επίσημος πληθωρισμός κινήθηκε στο 2,4%. Το αποτέλεσμα είναι μαθηματικά απλό, μείωση της αγοραστικής δύναμης.
Κάθε μήνα που περνά, ο μισθός αγοράζει λιγότερα. Η αύξηση στα χαρτιά μετατρέπεται σε αόρατη περικοπή στην πράξη. Και όμως, η δημόσια συζήτηση επιμένει να παρουσιάζει «θετική δυναμική». Για ποιον; Για τον εργαζόμενο που βλέπει το σούπερ μάρκετ να ακριβαίνει ή για τους πίνακες των ανακοινώσεων;
Η απόσταση ανάμεσα στην κυβερνητική αφήγηση και στην πραγματική ζωή μεγαλώνει. Ο στόχος για μέσο μισθό 1.500 ευρώ προβάλλεται ως εθνικό ορόσημο. Όμως, το 60,79% των εργαζομένων, περίπου 1,494 εκατομμύρια εργαζόμενοι, παραμένει κάτω από αυτό το όριο. Όταν έξι στους δέκα δεν φτάνουν τον «μέσο» στόχο, τότε ο μέσος όρος λειτουργεί ως επικοινωνιακό καταφύγιο, όχι ως κοινωνικός δείκτης ευημερίας.
Ο αναφερόμενος μέσος μισθός των 1.362 ευρώ δεν αφορά ένα τυπικό οκτάωρο. Περιλαμβάνει υπερωρίες, νυχτερινά, εργασία σε αργίες, εξαντλητικά 13ωρα. Είναι ο μέσος μισθός της υπερεργασίας.
Πόσο «μέσος» είναι ένας μισθός που προκύπτει από εξάντληση; Πόσο υγιής είναι μια αγορά που το εισόδημα βελτιώνεται μόνο αν αυξηθούν οι ώρες; Η ποιότητα της εργασίας απουσιάζει από τη συζήτηση. Μιλάμε για ποσά, όχι για συνθήκες. Για νούμερα, όχι για ζωές.
Περίπου 131.000 εργαζόμενοι απασχολούνται σε δύο ή περισσότερους εργοδότες. Δεν πρόκειται για «επιχειρηματικό πνεύμα». Πρόκειται για ανάγκη. Όταν ένας μισθός δεν φτάνει, ο εργαζόμενος αναζητά δεύτερο. Και τρίτο, αν χρειαστεί.
Ταυτόχρονα, το 21,5% των εργαζομένων δουλεύει λιγότερες από 35 ώρες την εβδομάδα. Οι μισοί από αυτούς δεν αγγίζουν ούτε τις 20 ώρες. Η υποαπασχόληση συνυπάρχει με την υπερεργασία και είναι οι δύο όψεις της ίδιας στρεβλής αγοράς. Άλλοι δεν βρίσκουν ώρες, άλλοι δεν βρίσκουν ανάσα.
Πίσω από τη βιτρίνα των χιλιάδων μικρών επιχειρήσεων, η μισθωτή εργασία συγκεντρώνεται σε λίγους. Μόλις 5.721 μεγάλες επιχειρήσεις, με πάνω από 50 εργαζόμενους, ελέγχουν σχεδόν το 50% της μισθωτής απασχόλησης στη χώρα.
Η διαπραγματευτική δύναμη δεν κατανέμεται ισόρροπα. Όταν η εργασία συγκεντρώνεται σε μεγάλες δομές, η πίεση για συγκράτηση μισθών είναι ισχυρή και συντονισμένη. Χωρίς ισχυρές συλλογικές συμβάσεις και ουσιαστικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς, ο εργαζόμενος διαπραγματεύεται μόνος απέναντι σε οργανωμένα σχήματα.
Η εικόνα της αγοράς εργασίας δεν είναι εικόνα κατάρρευσης. Είναι εικόνα στασιμότητας με κοινωνικό κόστος. Μισθοί που αυξάνονται λιγότερο από τις τιμές. Μεγάλο ποσοστό εργαζομένων κοντά στον κατώτατο. Πολλαπλή απασχόληση για επιβίωση. Υποαπασχόληση για χιλιάδες άλλους. Μέσοι όροι που κρύβουν τις ανισότητες.
Αν η ανάπτυξη δεν μεταφράζεται σε ουσιαστική βελτίωση του διαθέσιμου εισοδήματος για την πλειονότητα, τότε παραμένει λογιστικό μέγεθος. Όχι κοινωνικό κεκτημένο.
Το θέμα δεν είναι αν οι δείκτες βελτιώνονται οριακά αλλά αν ο εργαζόμενος μπορεί να ζήσει με αξιοπρέπεια από μία εργασία πλήρους απασχόλησης. Αν η απάντηση είναι «όχι» για σχεδόν τους μισούς, τότε το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι δομικό.
Και τα δομικά προβλήματα δεν λύνονται με πανηγυρικούς μέσους όρους. Λύνονται με πολιτικές που αγγίζουν την πραγματικότητα και όχι με αφηγήματα που την παρακάμπτουν.
*Πολιτική και οικονομική αναλύτρια
