Στην αίθουσα του συνταγματικού δικαστηρίου της Γερμανίας κρίνεται σήμερα το μέλλον της Ευρωζώνης, με δεδομένο ότι από τη δημιουργία του μόνιμου μηχανισμού στήριξης, του ESM, εξαρτάται η δρομολόγηση των νέων μέτρων στήριξης των βαλλόμενων οικονομιών του νότου, και άρα η δυνατότητα της ζώνης του ευρώ να διατηρήσει τη συνοχή της.
Οι πέντε άνδρες και οι τρεις γυναίκες που απαρτίζουν το ανώτατο δικαστήριο της Καρλσρούης καλούνται να απαντήσουν στο ζωτικής σημασίας ερώτημα αν ο ESM, εφόσον λειτουργήσει, δεν παραβιάζει το «Grundgesetz», ήτοι τον «Βασικό Νόμο», όπως ονομάζεται τυπικά το γερμανικό Σύνταγμα. Και αυτό με δεδομένο ότι οι εκατοντάδες αγωγές που έχουν κατατεθεί από ακαδημαϊκούς, νομικούς και πολιτικά στελέχη (κυρίως από το αριστερό κόμμα Die Linke, αλλά ακόμη και από το ίδιο το κόμμα της κα.Μέρκελ) στέκονται κυρίως στο γεγονός ότι τόσο ο ESM όσο και το Δημοσιονομικό Σύμφωνο, επί του οποίου επίσης θα αποφανθούν οι δικαστές, αποτελούν όργανα που υπονομεύουν την εθνική κυριαρχία, τον ρόλο της Bundesbank και της γερμανικής Βουλής, καθώς ουσιαστικά μεταφέρουν την αρμοδιότητα κάποιων αποφάσεων επί της νομισματικής πολιτικής και του προϋπολογισμού από το Βερολίνο στις Βρυξέλλες και τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα.
Το ενθαρρυντικό είναι ότι οι οιωνοί είναι σχετικά θετικοί. Ειδικά μετά και την χθεσινή απόρριψη από το δικαστήριο της νέας, επείγουσας προσφυγής που κατέθεσε ο ευρωσκεπτικιστής βουλευτής των Χριστιανοκοινωνιστών, Πέτερ Γκαουβάιλερ, βασιζόμενος στην προ ημερών απόφαση της ΕΚΤ περί αγοράς ομολόγων.
Η γερμανική πολιτική σκηνή (και όχι μόνο) εμφανίζεται πεπεισμένη ότι η ετυμηγορία του δικαστηρίου θα είναι θετική. Πόσο μάλλον με δεδομένο ότι το αντίθετο θα ήταν ένας πραγματικός εφιάλτης τόσο για τις κυβερνήσεις της ενωμένης Ευρώπης όσο και για τις αγορές. Όμως, παραμένει νευρική, φοβούμενη τις επιμέρους επισημάνσεις των δικαστών και τις πιθανές απαιτήσεις ή προϋποθέσεις που μπορεί να συνοδεύουν ένα «ναι».
Τα πιθανά σενάρια στο σημείο αυτό είναι πολλά, και σε κάθε περίπτωση προβληματικά για τη κυβέρνηση Μέρκελ. Ένα βασικό ζήτημα αφορά το ρόλο του προέδρου της Δημοκρατίας, ήτοι το αν θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να εκφράζει επιφυλάξεις βάζοντας τη τελική υπογραφή του για τις συνθήκες επικύρωσης του μηχανισμού και του δημοσιονομικού συμφώνου. Επίσης οι δικαστές μπορεί να ζητήσουν να ενισχυθεί η αρμοδιότητα της Bundesbank στα θέματα που αφορούν τον ESM. Μπορούν ακόμη να απαιτήσουν από τη κυβέρνηση περισσότερη συζήτηση και συνεννόηση με τη Βουλή ή και την Άνω Βουλή, στην οποία εκπροσωπούνται τα ομοσπονδιακά κρατίδια, για τις αποφάσεις του μηχανισμού.
Δεν είναι τυχαίο ότι το τελευταίο διάστημα έχουν αρχίσει και ενισχύονται οι φωνές στη Γερμανία περί της ανάγκης προσφυγής σε δημοψήφισμα με θέμα την αναθεώρηση του Συντάγματος. Το ίδιο το δικαστήριο δεν αποκλείεται να θέσει τέτοιο ζήτημα, είτε άμεσα είτε έμμεσα μέσα από τις επισημάνσεις του. Άλλωστε, ο πηγαίος φόβος της γερμανικής κοινωνίας για την υπονόμευση της δημοκρατίας, που ήταν ένα από τα κατάλοιπα της ναζιστικής εποχής, αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους ίδρυσης του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Καρλσρούης το 1951.
Όμως, αν και πρακτικά ένα δημοψήφισμα έχει αρχίσει να θεωρείτο όλο και πιο αναγκαίο, δεδομένης της αντίδρασης της γερμανικής κοινής γνώμης, και της ανάγκης να βελτιωθεί η διαπραγματευτική ικανότητα της Άνγκελα Μέρκελ, η διαδικασία δίκαια προκαλεί φόβο και νευρικότητα στη πολιτική σκηνή, πόσο μάλλον στην ίδια τη κυβέρνηση. Η χώρα, άλλωστε, δεν έχει καν παράδοση στη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων. Και ουδείς δεν είναι βέβαιος, τι θα ακολουθήσει για τη Γερμανία, αλλά και την Ευρώπη συνολικά, αν η απάντηση της κοινής γνώμης είναι αρνητική. Το ίδιο δε, λίγο-πολύ ισχύει αν, ό μη γένοιτο, και η σημερινή απάντηση του συνταγματικού δικαστηρίου είναι αρνητική, και καταδικαστική, για τη λειτουργία του ESM.
