Γράφει ο Άκης Λιάντζουρας, πρώην σύντροφος.
Αθήνα, Ιούνιος 2025
Αγαπητέ Αλέξη,
Παρακολούθησα με προσοχή το πρόγραμμα και τα μηνύματα της 2ης Διεθνούς Διάσκεψης για τη Δημοκρατία και την Κοινωνική Δικαιοσύνη. Οι συμμετοχές εντυπωσιακές. Οι θεματικές καίριες. Οι ομιλητές – από τον Σάντερς μέχρι τον Σαντέλ – καταρτισμένοι και ειλικρινείς. Κι όμως, κάτι λείπει. Κάτι ουσιαστικό. Κάτι που εξηγεί γιατί οι αίθουσες γεμίζουν από λόγια, αλλά οι κάλπες αδειάζουν από πολίτες. Και αυτό το κάτι είναι η συμμετοχή.
Σου γράφω όχι από νοσταλγία, ούτε από αντιπολιτευτική διάθεση. Αλλά γιατί ακόμη πιστεύω – βαθιά και αμετάκλητα – ότι ένα άλλο μέλλον είναι εφικτό. Αλλά όχι αν επιμείνουμε στον ίδιο δρόμο της “προοδευτικής διαχείρισης” που ανακυκλώνει την πολιτική αποξένωση αντί να την θεραπεύει.
Η αποχή στις ευρωπαϊκές, εθνικές και τοπικές εκλογές αγγίζει ιστορικά υψηλά. Τα παραδοσιακά κόμματα, είτε δεξιά είτε αριστερά, διαπιστώνουν ότι οι λέξεις τους δεν διαπερνούν πια τις κοινωνίες. Στη θέση της δημοκρατικής εμπιστοσύνης έχει εγκατασταθεί μια οικουμενική κόπωση: οι πολίτες δεν πιστεύουν απλώς ότι δεν αλλάζει τίποτα – πιστεύουν ότι δεν αξίζει καν να προσπαθήσουν να αλλάξουν κάτι.
Και αυτή είναι η μεγαλύτερη νίκη της ακροδεξιάς. Όχι ότι μιλάει δυνατά, αλλά ότι πείθει τους άλλους να σιωπήσουν.
Αλέξη, ήρθε η ώρα να στο πω ξεκάθαρα:
Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη ενός “προοδευτικού μετώπου”, αλλά η απουσία δημοκρατικής συμμετοχής στη βάση.
Το ζήτημα δεν είναι πώς θα πείσεις τους συντρόφους να υπογράψουν μια κοινή διακήρυξη. Το ζήτημα είναι πώς θα πείσεις τον φοιτητή στην Κομοτηνή, τον εργάτη στην Κοζάνη, τη δασκάλα στη Χαλκίδα, τον ελεύθερο επαγγελματία στην Πάτρα να ασχοληθεί ξανά με την πολιτική.
Η απάντηση δεν είναι άλλες διασκέψεις. Η απάντηση δεν είναι άλλες επιτροπές. Η απάντηση είναι η ριζική δημοκρατική επανίδρυση του δημόσιου βίου. Η μετάβαση από την αντιπροσώπευση στη συμμετοχικότητα. Από τα κόμματα-κορυφές στα κινήματα-ρίζες.
Προτείνω, λοιπόν, τα εξής:
1. Μετασχηματισμός των “προοδευτικών δυνάμεων” σε δυνάμεις συμμετοχικής δημοκρατίας
Χρειαζόμαστε πολιτικούς οργανισμούς που να λειτουργούν από τη βάση προς την κορυφή. Που να μην αποφασίζουν οι λίγοι για τους πολλούς, αλλά οι πολλοί για τους ίδιους. Αυτό σημαίνει συλλογικές αποφάσεις, διαβούλευση, ψηφιακά εργαλεία άμεσης δημοκρατίας, αποκέντρωση εξουσιών.
2. Ανάδειξη νέων θεσμών συμμετοχής
Γιατί να μην υπάρχει θεσμοθετημένο “κοινοβούλιο πολιτών” σε κάθε Δήμο; Γιατί να μην δίνεται δυνατότητα ψήφου σε ανοιχτές δημοσκοπήσεις για τις δημοσιονομικές προτεραιότητες κάθε Περιφέρειας; Το ψηφιακό εργαλείο υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι η πολιτική βούληση.
3. Δημοκρατία στην καθημερινή ζωή – όχι μόνο στις εκλογές
Το σχολείο πρέπει να διδάσκει πώς λειτουργεί η κοινωνία. Το πανεπιστήμιο να είναι κύτταρο συμμετοχής. Ο χώρος εργασίας να δίνει λόγο στους εργαζόμενους. Η πολιτική να μην είναι κάτι που “παρακολουθείς”, αλλά κάτι που “χτίζεις”.
4. Ένα νέο “Σύνταγμα του Δήμου” για τον 21ο αιώνα
Οι σημερινές προκλήσεις – από την τεχνητή νοημοσύνη ως την οικολογική κρίση – δεν απαντώνται με παλαιούς θεσμούς. Πρέπει να ανοίξει η συζήτηση για έναν νέο χάρτη κοινωνικής συνύπαρξης. Ένα νέο “κοινωνικό συμβόλαιο”. Όχι μεταξύ κυβερνώντων και κυβερνωμένων, αλλά μεταξύ ίσων.
5. Παγκόσμιος συντονισμός μέσω τοπικών κυττάρων
Οι διασκέψεις είναι χρήσιμες. Αλλά η αλλαγή θα έρθει μόνο αν κάθε συνοικία, κάθε χωριό, κάθε κοινότητα αρχίσει να χτίζει το δικό της παράδειγμα συμμετοχικής δημοκρατίας. Πρέπει να γίνουμε “εργαστήρια δημοκρατίας” – και όχι μόνο γραφεία πολιτικής σκέψης.
Αλέξη,
Ήσουν ο μόνος πρωθυπουργός που μίλησε τη γλώσσα του κινήματος. Ο μόνος που, έστω για λίγο, ενέπνευσε την αίσθηση ότι “ο λαός κυβερνά”. Γι’ αυτό κι η ευθύνη σου είναι μεγαλύτερη από όλων. Όταν μιλάς σήμερα για ένα “νέο σχέδιο ανάταξης”, ελπίζω να μην εννοείς άλλη μια περίοδο διακυβέρνησης – αλλά μια πολιτική πρόκληση ριζικής κοινωνικής αλλαγής.
Η δημοκρατία δεν θα ανακτηθεί αν δεν ανασχεδιάσουμε εξαρχής τους κανόνες του παιχνιδιού. Όχι να πάρουμε το κράτος, αλλά να επανασχεδιάσουμε την εξουσία.
Όχι άλλοι αντιπρόσωποι. Συμμέτοχοι.
Όχι άλλες εκλογές-τελετουργίες. Διαρκής διάλογος.
Όχι άλλα κόμματα-μηχανισμοί. Ζωντανές κοινότητες.
Αυτό είναι το μόνο ανάχωμα στην παρακμή. Το μόνο πραγματικό τείχος απέναντι στον φασισμό της απάθειας.
Με εκτίμηση,
Άκης Λιάντζουρας
Πρώην Σύντροφος
Δημότης, Πολίτης, Άνθρωπος της Ελπίδας
(Η επιστολή είναι διαθέσιμη για δημοσίευση σε κάθε έντυπο ή ψηφιακό μέσο ως πολιτική παρέμβαση για τη Δημοκρατία
