Αποκάλυψη One Voice: Ορυχεία στα καμένα δάση της Χίου

Περισσότερα από 120.000 στρέμματα γης, μεγάλο μέρος των οποίων βρίσκεται εντός του δικτύου Natura 2000, παραδόθηκαν στις φλόγες κατά τις μεγάλες πυρκαγιές του καλοκαιριού (Ιούνιο και Αύγουστο). Το νησί της Χίου μετρά πληγές, την ίδια στιγμή που συνεχίζεται ο διαγωνισμός για την εξόρυξη αντιμονίου σταβόρεια του νησιού. Ήδη, από την άνοιξη έχουν κατατεθεί τέσσερις προσφορές από μεγάλες εταιρίες.

Αλήθεια, πώς είναι δυνατόν, σε μια περιοχή όπου το Σύνταγμα και η περιβαλλοντική νομοθεσία επιβάλλουν την αναδάσωση και την προστασία των κατεστραμμένων δασών, να συνεχίζονται τα σχέδια βαριάς βιομηχανικής παρέμβασης;

Συνεχής αγώνας

Η κοινωνία αντιδρά: Οι κάτοικοι και πάνω από 100 τοπικοί σύλλογοι συνεχίζουν τις κινητοποιήσεις, αλλά και τις απαραίτητες νομικές ενέργειες. Πριν λίγες ημέρες κατατέθηκε από κατοίκους αίτηση ακύρωσης της προκήρυξης στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, λόγω της σοβαρής περιβαλλοντικής καταστροφής που υπέστη το νησί. Πρόκειται για μία ακόμη ενέργεια στον συνεχή αγώνα της τοπικής κοινωνίας ενάντια στα σχεδιαζόμενα ορυχεία αντιμονίου.

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται και η συζήτηση, τον Οκτώβριο, των δύο προσφυγών που εκκρεμούν στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: Θα θυσιαστεί η Χίος στον βωμό της εξόρυξης ή θα υπερασπιστεί ό,τι απέμεινε από τον φυσικό της πλούτο;

Στάχτη στον βωμό του χρήματος

Η καμένη γη και η οικολογική καταστροφή στη Χίο πληγώνουν βαθιά τους κατοίκους του νησιού. Τον Αύγουστο του 2025 κάηκαν περίπου 70.000 στρέμματα -σύμφωνα με την υπηρεσία Rapid Mapping του ευρωπαϊκού προγράμματος παρακολούθησης του περιβάλλοντος Copernicus- και εντός περιοχών Natura 2000, ενώ είχε προηγηθεί η πυρκαγιά του Ιουνίου που κατάστρεψε επιπλέον 50.000 στρέμματα.

«Είναι επιτακτική ανάγκη να εφαρμοστούν οι συνταγματικές και νομοθετικές διατάξεις και να κηρυχθούν αναδασωτέα τα κατεστραμμένα δάση, ενώ πρέπει να απαγορευτεί η διάθεσή τους για οποιοδήποτε άλλο σκοπό, πολλώ δε μάλλον για εξορυκτικές δραστηριότητες», σημειώνει στην One Voice ο δικηγόρος και καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Πάνος Λαζαράτος

Για τη σοβαρή περιβαλλοντική καταστροφή στην περιοχή της Αμανής, μιλά στην One Voice ο δικηγόρος και καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Πάνος Λαζαράτος, τονίζοντας ότι, οποιαδήποτε επιβαρυντική δραστηριότητα -πολύ περισσότερο εξορυκτική- δεν είναι βιώσιμη και λόγω αυτού είναι αντίθετη προς το Σύνταγμα.Συγκεκριμένα, αναφέρει: «Το φετινό θέρος σημειώθηκαν δύο πυρκαγιές στην επίμαχη περιοχή της Αμανής Χίου. Η πρώτη, σύντομη και περιορισμένη, τον Ιούνιο, την ώρα που βρισκόταν σε εξέλιξη μεγάλη πυρκαγιά σε άλλη περιοχή του νησιού, και η δεύτερη, τον Αύγουστο, με πολυήμερη διάρκεια και εκτεταμένη καταστροφή δασικών και μη εκτάσεων. Συνεπώς, οποιαδήποτε περαιτέρω επιβαρυντική δραστηριότητα, πολλώ δε μάλλον μεγάλης κλίμακας εξορυκτικές δραστηριότητες, δεν είναι βιώσιμη και ως εκ τούτου είναι αντίθετη προς το Σύνταγμα.

Περαιτέρω, είναι ευθέως, αμέσως και επιτακτικώς εφαρμοστέες οι συνταγματικές και νομοθετικές διατάξεις περί κήρυξης ως αναδασωτέων των δύο κατεστραμμένων δασών και δασικών εκτάσεων και περί απαγόρευσης διάθεσής τους για άλλο προορισμό».

Ο καθηγητής σημειώνει επίσης ότι, στις 19 Αυγούστου 2025, κατέθεσε ενώπιον των αρμόδιων οργάνων του υπουργείου Περιβάλλοντος αίτηση για την ανάκληση της σχετικής προκήρυξης και την οριστική διακοπή του διαγωνισμού εξορυκτικών έργων, ενώ οι τελευταίες εξελίξεις θα τεθούν υπόψη και στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), στο πλαίσιο της εκκρεμούς δίκης.

Με διαδικασίες-εξπρές!

Πριν από περίπου έναν χρόνο, οι κάτοικοι ενημερώθηκαν για τα νέα σχέδια εξόρυξης του αντιμονίου, που μπήκαν μπροστά με διαδικασίες-εξπρές και, μάλιστα, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Άμεσα κινητοποιήθηκαν και ξεκίνησαν νομικές ενέργειες, μεταξύ άλλων, καταθέτοντας δύο αιτήσεις ακύρωσης ενώπιον του ΣτΕ, που θα συζητηθούν τον Οκτώβριο. Στη μία εξ αυτών προβάλλονται 25 λόγοι, όπως η έλλειψη ουσιαστικής διαβούλευσης με την τοπική κοινωνία, η περιβαλλοντική και πολιτιστική επιβάρυνση, αλλά και η αντίθεση με το ισχύον χωροταξικό σχέδιο.

Ο πληρεξούσιος δικηγόρος, Πάνος Λαζαράτος, αναφέρει μεταξύ άλλων: «Με την απόφαση υπ’ αριθμ. ΥΠΕΝ/ΔΜΕΒΟ/6181/61/20.01.2025 της υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προκηρύχθηκε διεθνής διαγωνισμός για την εκμίσθωση δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης μεταλλευτικών ορυκτών (αντιμονίου) στον δημόσιο μεταλλευτικό χώρο Χίου. Κατά της προκήρυξης αυτής άσκησα, ως πληρεξούσιος δικηγόρος 49 κατοίκων της Βόρειας Χίου, αίτηση ακύρωσης ενώπιον του ΣτΕ, η εκδίκαση της οποίας έχει οριστεί για τις 8 Οκτωβρίου 2025, ενώπιον του Ε’ Τμήματος του δικαστηρίου, μετά από αναβολή.

Μέχρι στιγμής, προβάλλονται συνολικά 25 λόγοι ακύρωσης, ενδεικτικά:

i. την ελλιπή πληροφόρηση και την ανεπαρκή διαβούλευση με τους κατοίκους και τους φορείς της τοπικής κοινωνίας, παρά τις διατυπωθείσες έντονες ενστάσεις τους,

ii. την ασάφεια της προκηρύξεως όσον αφορά την περιγραφή της προς εκμίσθωση εκτάσεως, η οποία αναφέρεται αλλού ως 9,02 τ.χλμ. και αλλού ως 63,32 τ.χλμ.,

iii. τη συμπερίληψη στο χάρτη της προς εκμίσθωση εκτάσεως κοινόχρηστων πραγμάτων, χωριών, αιγιαλού, παραλίας, αιγιαλίτιδας ζώνης, δασών και πολιτιστικών αγαθών,

iv. την αντίθεση της προκηρύξεως προς τον Περιφερειακό Χωροταξικό Σχεδιασμό και το Σχέδιο Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης (ΣΧΟΟΑΠ) της επίμαχης περιοχής,

v. την αντίθεση της προκηρύξεως στην Τελική Έκθεση της Επιτροπής για την αξιολόγηση του οικονομικού και αποθεματικού δυναμικού των δημόσιων μεταλλείων, των εξηρημένων υπέρ του Δημοσίου μεταλλευτικών χώρων και των ήδη ερευνηθέντων δημόσιων λατομικών χώρων βιομηχανικών ορυκτών της χώρας. Και τούτο διότι, η εν λόγω Επιτροπή δεν περιέλαβε την επίμαχη έκταση ούτε στους ώριμους προς εκμετάλλευση χώρους, ούτε στους κατάλληλους, λόγω ενθαρρυντικών ενδείξεων, χώρους για περαιτέρω έρευνα».

Οι κάτοικοι και οι φορείς στο νησί υποστηρίζουν πως προκύπτουν πολλά ζητήματα όπως η πιθανή επιφανειακή εξόρυξη, παρά τις αρχικές διαβεβαιώσεις για υπόγειες εργασίες, κάτι το οποίο ελλοχεύει σοβαρούς κινδύνους.

Οι νωπές μνήμες των τοξικών καπνών και οι νεκροί μεταλλεργάτες

Η Χίος έχει ιστορικό εμπειριών από τη δραστηριότητα των μεταλλείων αντιμονίου, ιδιαίτερα στην περιοχή του Κεράμου. Οι μνήμες είναι έντονες με τους ντόπιους να μεταφέρουν οδυνηρές εμπειρίες εξόρυξης, με τους τοξικούς καπνούς από το καμίνι να σκεπάζουν τα χωριά τους.

Φωτογραφίες από τη δεκαετία τού ’50, λίγο πριν μπει το οριστικό λουκέτο και σταματήσει η λειτουργία των μεταλλείων, αφήνοντας πίσω ερείπια και δεκάδες νεκρούς, όπως μαρτυρά το μνημείο για τους αδικοχαμένους εργάτες των μεταλλείων (κάτω)

Στα τέλη του 19ου αιώνα, το νησί γνώρισε δύο φάσεις λειτουργίας των μεταλλείων. Αρχικά με τη γαλλική εταιρία Société Anonyme des Mines de Keramos και αργότερα με εταιρία του Μποδοσάκη. Η λειτουργία τους σταμάτησε το 1953, με αποτέλεσμα τα χωριά να ερημώσουν, καθώς χάθηκαν οι κύριες πηγές εισοδήματος των κατοίκων.

Σήμερα, έχουν μείνει πίσω οι είσοδοι στα μεταλλεία, οι σήραγγες εξόρυξης, μισογκρεμισμένα κτήρια που θυμίζουν εκείνες τις δύσκολες εποχές, καθώς και το κενοτάφιο, ένα μνημείο με τα ονόματα των 24 μεταλλεργατών, που έχασαν τη ζωή τους στα ορυχεία.

INFO

Το αντιμόνιο είναι μέταλλο με ευρύ φάσμα εφαρμογών, από κράματα μετάλλων και φωτοβολταϊκά πάνελ μέχρι μπαταρίες και στρατιωτικό εξοπλισμό. Η ζήτησή του είναι αυξανόμενη, καθώς χρησιμοποιείται σε ανεμογεννήτριες και ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Η Κίνα και η Ρωσία έχουν τον έλεγχο της παραγωγής του, όμως περιβαλλοντικοί περιορισμοί και γεωπολιτικοί λόγοι μειώνουν την προσφορά, με αποτέλεσμα η Ευρώπη να αναζητά δικά της κοιτάσματα, όπως αυτά της Χίου.

Πηγή: Κυριακάτικη One Voice