Με την αναμενόμενη ψήφιση στην Βουλή των μέτρων που συμφωνήθηκαν με την Τρόικα, μετά από μια παρατεταμένη περίοδο διαπραγματεύσεων, και την συνεπαγόμενη εξάλειψη του κινδύνου εξόδου της χώρας από το Ευρώ, ανοίγει πλέον ο δρόμος για την σταθεροποίηση και ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας.
Αυτό θα γίνει δυνατόν με
α) την καταβολή των επόμενων δόσεων της χρηματοδοτικής βοήθειας προς την Ελλάδα από τη ΖτΕ και από το ΔΝΤ, ύψους € 31,5 δις τον Νοέμ.’12 και επιπλέον € 13 δις έως το τέλος Δεκ.’12, € 24 δις το 2013 και € 24 δις το 2014.
β) την αποδέσμευση των επενδυτικών επιχορηγήσεων ύψους άνω των € 11 δις από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ-27, που είναι σχεδόν παγωμένες τους τελευταίους μήνες. Αυτό θα συμβάλλει και στην επανέναρξη των εργασιών υλοποίησης των μεγάλων οδικών αρτηριών και άλλων συγχρηματοδοτούμενων έργων και στην πλήρη απορρόφηση των πόρων του ΠΔΕ, καθώς η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων τηρεί στάση αναμονής μέχρι να υπάρξει θετική εισήγηση της Τρόικα για την εκταμίευση της δόσης των € 31,5 δις. Οι εξελίξεις αυτές αναμένεται να έχουν θετικές πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις συμβάλλοντας στην επανεκκίνηση της οικονομίας.
γ) την άμεση εγκατάλειψη κάθε συζήτησης, ή ευσεβούς πόθου, περί διακοπής ή αντιστροφής του προγράμματος προσαρμογής. Αυτό θα συμβάλλει στην επιτάχυνση της διαδικασίας επιστροφής των καταθέσεων στις ελληνικές τράπεζες, που ήδη έχει ξεκινήσει μετά τον Ιούνιο του 2012.
Με βάση την πολύ ικανοποιητική εκτέλεση του Π2012 στο 9μηνο Ιαν.-Σεπτ.’12 και τα μέτρα που συμπεριλαμβάνονται στον Π2013, η Ελλάδα ήδη έχει διαμορφώσει πρωτογενές πλεόνασμα στον προϋπολογισμό της γενικής κυβέρνησης το 2012-2013. Έτσι, η νέα χρηματοδοτική βοήθεια προς την Ελλάδα θα διοχετευθεί κατά κύριο λόγο στην ανάκαμψη και την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας και όχι στην κάλυψη πρωτογενών ελλειμμάτων. Οι πόροι αυτοί θα συμβάλλουν στην αποκατάσταση των ιδίων κεφαλαίων των τραπεζών που υπέστησαν σημαντική μείωση λόγω της δραστικής μείωσης της αξίας των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου που είχαν στην κατοχή τους. Περαιτέρω, όμως, δίδεται η δυνατότητα άμεσης πληρωμής των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του δημοσίου προς τον ιδιωτικό τομέα και της διακοπής της έκδοσης εντόκων γραμματίων από το ελληνικό δημόσιο που απορροφούν οι τράπεζες εκτοπίζοντας πόρους που κανονικά θα ήσαν διαθέσιμοι για την χρηματοδότηση των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών. Όλα τα ανωτέρω θα συμβάλουν αποφασιστικά στην προσέλκυση εκ νέου της εθνικής αποταμίευσης στις τράπεζες και, έτσι, στην πιο αποτελεσματική χρηματοδότηση της πραγματικής οικονομίας.
Οι ανωτέρω εξαιρετικά σημαντικές εξελίξεις, που ουσιαστικά αποτελούν τον καταλύτη για τη συνέχιση και έγκαιρη ολοκλήρωση της διαδικασίας εξόδου της χώρας από την μεγαλύτερη κρίση της ιστορίας της, πραγματοποιούνται αναπόφευκτα με τη λήψη νέων, εξαιρετικά επώδυνων, μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, τα οποία είναι αναγκαία για την επαναφορά της ελληνικής οικονομίας σε πορεία αυτοδύναμης ανάπτυξης. Σε ανάπτυξη βασισμένη στα σημαντικά συγκριτικά της πλεονεκτήματα, με διεθνώς ανταγωνιστική εγχώρια παραγωγή, χωρίς ελλείμματα στο δημόσιο τομέα και στο ισοζύγιο πληρωμών και, επομένως, χωρίς το δεκανίκι του συνεχούς φουσκώματος της εγχώριας ζήτησης με ανεξέλεγκτο δανεισμό από το εξωτερικό.
Με βάση τα ανωτέρω, η Κυβέρνηση συμφώνησε με την Τρόικα σε σημαντικά μέτρα μείωσης των δημοσίων δαπανών και αύξησης των εσόδων για το 2013 τα οποία συμπεριέλαβε στον τελικό προϋπολογισμό του 2013 (Π2013). Τα μέτρα αυτά είναι ύψους € 10,98 δις, δηλαδή κατά € 3,2 δις περίπου υψηλότερα από αυτά που είχαν εκτιμηθεί ότι ήταν αναγκαία για το 2013 στο 2ο Μνημόνιο του Μαρτίου 2012, με εκτιμώμενη καθαρή επίπτωση σε μείωση των ελλειμμάτων ύψους € 9,37 δισ. Στα νέα μέτρα συμπεριλαμβάνονται αφενός νέες δραστικές περικοπές στους μισθούς και τις συντάξεις των εργαζομένων στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, συμπεριλαμβανομένων και των εργαζομένων που αμείβονται με ειδικά μισθολόγια και, αφετέρου, εξαιρετικά μεγάλες νέες περικοπές στις συντάξεις και τα επιδόματα που παρέχονται σε δικαιούχους στον ιδιωτικό τομέα. Σε μικρότερο βαθμό τα νέα μέτρα συνεπάγονται νέες περικοπές στις μη μισθολογικές δαπάνες στο δημόσιο, τους ΟΤΑ και τις ΔΕΚΟ, καθώς και αύξηση του ποσοστού ανάκτησης του κόστους των υπηρεσιών που προσφέρονται από αυτούς τους οργανισμούς από τους χρήστες αυτών των υπηρεσιών. Τέλος, από το ανωτέρω σύνολο μέτρων, τα € 1,99 δις (με καθαρή επίπτωση € 1,78 δις) αφορούν παρεμβάσεις στην πλευρά των εσόδων.
Ειδικότερα, στην εισηγητική έκθεση του Π2013 συμπεριλαμβάνεται παρεμβάσεις στους ανωτέρω τομείς, με τις οποίες επιδιώκεται να διασφαλιστεί η ομαλή υλοποίηση του Π2013 που προβλέπει τώρα πρωτογενές πλεόνασμα 0,4% του ΑΕΠ, από πρωτογενές έλλειμμα -1,2% του ΑΕΠ το 2012. Αυτό θα πρέπει να επιτευχθεί λαμβάνοντας υπόψη την εκτίμηση της Τρόικα για νέα πτώση του ΑΕΠ της χώρας κατά -4,5% σε πραγματικές τιμές (ονομαστικό ΑΕΠ: -5,6%) και το 2013, μετά την εκτιμώμενη από την ΕΛΣΤΑΤ μεγάλη πτώση του ΑΕΠ κατά -6,5% το 2012, -7,1% το 2011, -4,9% το 2010, -3,2% το 2009 και -0,1% το 2008.
Οι νέες παρεμβάσεις συνεπάγονται:
α) νέες μεγάλες περικοπές μισθών στην Κεντρική Διοίκηση, τις ΔΕΚΟ και τους ΟΤΑ, ύψους € 1,69 δις (καθαρή επίπτωση: € 1,17 δις).
β) νέες δραστικές περικοπές στις συντάξεις που παρέχονται από το κράτος (€ 1,64 δις) και τα Ασφαλιστικά Ταμεία (€ 3,8 δις), συνολικού ύψους € 5,45 δις (καθαρή επίπτωση: € 4,68 δις).
γ) περικοπή δαπανών ύψους € 211 εκατ. (καθαρή επίπτωση: € 210,5 εκατ.), από τον εξορθολογισμό του συστήματος παροχής κοινωνικών επιδομάτων.
δ) νέες περικοπές δαπανών ύψους € 491,1 εκατ. (καθαρή επίπτωση: € 455,3 εκατ.) στην υγειονομική περίθαλψη με νέες περικοπές στη φαρμακευτική δαπάνη των ασφαλιστικών ταμείων και με συγχωνεύσεις και μείωση των λειτουργικών δαπανών στα νοσοκομεία.
ε) περικοπή ύψους € 306,3 εκατ. στις αμυντικές δαπάνες και € 122,6 εκατ. στις δαπάνες του τομέα της εκπαίδευσης.
στ) περικοπή ύψους € 290,5 δις από μείωση των λειτουργικών και των μισθολογικών δαπανών των ΔΕΚΟ και περικοπή € 50 εκατ. από τις λειτουργικές δαπάνες των ΟΤΑ.
ζ) περικοπή κατά € 150 εκατ. του εθνικού σκέλους του ΠΔΕ και κατά € 234,5 εκατ. των μη μισθολογικών δαπανών των υπουργείων.
Από την πλευρά των εσόδων προγραμματίζονται πρόσθετα έσοδα ύψους € 1,99 δις (καθαρή επίπτωση: € 1,78 δις) με παρεμβάσεις όπως η μείωση των φορολογικών επιστροφών στους αγρότες, οι περικοπές οικογενειακών επιδομάτων, η μείωση της επιδότησης του ειδικού φόρου κατανάλωσης ντίζελ στους αγρότες, κ.ά.
Πρόκειται για μέτρα δραστικής δημοσιονομικής προσαρμογής, που αποτελούν συνέχεια των αντίστοιχα δραστικών μέτρων που εφαρμόστηκαν το 2010-2012 και οδήγησαν σε εξάλειψη του πρωτογενούς ελλείμματος στη γενική κυβέρνηση που ανερχόταν στο -10,7% του ΑΕΠ το 2009. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των μέτρων αυτών, όσον αφορά την επίπτωσή τους στη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, υποβαθμίζεται υπερβολικά για μια ακόμη φορά από την Τρόικα, ενώ ταυτόχρονα υπερ-διογκώνεται η εξαιρετικά αρνητική επίπτωσή τους στην περαιτέρω εμβάθυνση της ύφεσης στην ελληνική οικονομία. Η πρακτική αυτή αποτελεί, δυστυχώς, σήμερα το μεγαλύτερο εμπόδιο στην ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, αφού αποτρέπει τη βελτίωση του οικονομικού κλίματος στη χώρα, αποτελεί δραστικό εμπόδιο στην υλοποίηση του προγράμματος αποκρατικοποιήσεων και βάζει φραγμό στην εισροή ξένων επενδυτικών κεφαλαίων στην Ελλάδα. Ειδικότερα:
Στον τομέα της δημοσιονομικής προσαρμογής, λαμβάνονται μέτρα άνω των € 15 δις το 2013 (€ 10,9 δις τα μέτρα του Οκτ.’2012 συν € 4,1 δις τα μέτρα του Φεβρ.’2012 για το 2013) για να μειωθεί το πρωτογενές έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης μόνο κατά € 3,14 δις. Όσον αφορά στην ανάπτυξη, σύμφωνα με την Τρόικα, τα πρόσθετα μέτρα ύψους € 10,8 δις θα συνοδευθούν από πρόσθετη μείωση του ονομαστικού ΑΕΠ (έναντι των εκτιμήσεών της τον Φεβρ.’12) κατά € 10,5 δις το 2013 και αυτό θα περιορίσει (προφανώς) τη μείωση του πρωτογενούς ελλείμματος στα € 3,14 δις.
Ειδικότερα, η πρόβλεψη για μείωση του ΑΕΠ της χώρας το 2013 κατά € 10,5 δις (ή κατά -4,5% σε πραγματικές τιμές), βασίζεται στην υπόθεση ότι στο επόμενο έτος λαμβάνονται μέτρα μείωσης των δημοσίων δαπανών και αύξησης των εσόδων κατά € 10,8 δις τα οποία εκτιμάται ότι θα συμβάλλουν σε ισόποση, ή/και μεγαλύτερη, μείωση της εγχώριας ζήτησης. Μάλιστα, η μείωση της εγχώριας ζήτησης θα πρέπει να είναι τόσο μεγάλη ώστε να αντισταθμίσει και την θετική επίπτωση στην αύξηση του ΑΕΠ από την αναμενόμενη νέα σημαντική μείωση του ελλείμματος του εξωτερικού ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών της χώρας που εκτιμάται ότι θα υπερβεί και πάλι τις 2,5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ το 2013.
Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε, η εγχώρια ζήτηση και η οικονομική δραστηριότητα στη χώρα το 2013 θα ενισχυθούν σε σχέση με το 2012, από τα ακόλουθα:
Πρώτον, από τα κεφάλαια της χρηματοδοτικής βοήθειας ύψους € 65 δις στην περίοδο Νοεμ.2012-Δεκ.’2013. Τα κεφάλαια αυτά, αν βέβαια δοθούν σύμφωνα με το πρόγραμμα, θα χρησιμοποιηθούν κατά περίπου € 12,5 δις για πληρωμές τόκων του δημοσίου χρέους και κατά περίπου € 15,5 δις για εξόφληση χρεολυσίων μακροπρόθεσμων ομολόγων, ενώ τα υπόλοιπα € 37 δις θα συμβάλλουν στην ενίσχυση της ρευστότητας στην εγχώρια οικονομία με την πληρωμή των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του δημοσίου και με τη διακοπή της έκδοσης ΕΓΕΔ.
Δεύτερον, από τα αυξημένα κεφάλαια που θα προκύψουν από την εισροή (αντί για σημαντική εκροή, περίπου € 30 δις κατά μέσο όρο, το 2012) των καταθέσεων στις ελληνικές τράπεζες. Η εισροή των καταθέσεων θα σταματήσει την αρνητική πορεία της πιστωτικής επέκτασης των τραπεζών και, σε συνδυασμό με την αναμενόμενη βελτίωση του οικονομικού κλίματος στη χώρα, θα συμβάλλει στην τόνωση της οικονομίας.
Τρίτον, η εγχώρια ζήτηση θα ενισχυθεί και με την αποτελεσματικότερη απορρόφηση των επενδυτικών επιχορηγήσεων από τα διαρθρωτικά ταμεία της ΕΕ-27 και με την εισροή ξένων επενδυτικών κεφαλαίων μέσω των αποκρατικοποιήσεων. Αυτό θα συμβεί ακόμη και αν οι τελευταίες διαμορφωθούν (λόγω προφανώς και της πρόβλεψης για πτώση του ΑΕΠ κατά -4,5%) μόνο στα € 2,5 δις έως το τέλος του 2013, έναντι προηγούμενης πρόβλεψης για έσοδα άνω των € 5 δις.
Με βάση τα ανωτέρω, η όποια πτωτική επίπτωση στην εγχώρια ζήτηση από τα μέτρα μείωσης των δημοσίων δαπανών και αύξησης των εσόδων κατά € 10,8 δις, αντισταθμίζεται από την θετική επίπτωση στην εγχώρια ζήτηση που προκύπτει από την χρηματοδοτική βοήθεια, τη σημαντική αύξηση των εισροών επενδυτικών πόρων από την ΕΕ-27 και την προσέλκυση ξένων κεφαλαίων μέσω των αποκρατικοποιήσεων. Επιπλέον, η επίπτωση των δημοσιονομικών μέτρων ύψους € 10,8 δις στην εγχώρια ζήτηση περιορίζεται ουσιαστικά αφού το μεγαλύτερο μέρος της μείωσης των δημοσίων δαπανών αντισταθμίζεται από την μείωση των φορολογικών εσόδων, ενώ οι πληρωμές των τόκων και των χρεολυσίων από το εξωτερικό χρηματοδοτούνται από την χρηματοδοτική βοήθεια όπως προαναφέρθηκε. Δεν προκύπτει, επομένως, η νέα τεράστια πτώση της εγχώριας ζήτησης που θα οδηγήσει στη νέα μεγάλη πτώση του ΑΕΠ το 2013 που προβλέπει η Τρόικα.
Με βάση τα ανωτέρω, παρά τις εκ νέου δραματικά αρνητικές προβλέψεις της Τρόικα για νέα εμβάθυνση της ύφεσης στην Ελλάδα το 2013, εάν η προαναφερθείσα χρηματοδοτική βοήθεια παρασχεθεί σύμφωνα με το πρόγραμμα, τότε, η πτώση του ΑΕΠ το 2013 μπορεί να είναι χαμηλότερη του -2,0%, με ανάκαμψη της οικονομίας από το 2ο 6μηνο.΄13 και με θετική ανάπτυξη άνω του 1,5% το 2014, έναντι του +0,2% που προβλέπει το νέο Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (ΜΠΔΣ) 2013-2016.
Παγκόσμια Οικονομία
Η νέα Κυβέρνηση των ΗΠΑ που θα προκύψει από τις εκλογές της 6ης Νοεμβρίου 2012, καλείται τώρα να αντιμετωπίσει μια νέα οικονομική πρόκληση σημαντικών διαστάσεων που συνίσταται στην αποκατάσταση των τεράστιων ζημιών που άφησε πίσω του ο τυφώνας Sandy που έπληξε νευραλγικά σημεία της χώρας στο 2ήμερο 29-30 Οκτωβρίου 2012. Το πραγματικό ύψος των ζημιών δεν έχει ακόμη εκτιμηθεί, αλλά σε κάθε περίπτωση αναμένεται να είναι εξαιρετικά υψηλό. Οι επιπτώσεις στην κατανάλωση θα είναι σημαντικές, καθώς πολλά καταστήματα και εμπορικές αλυσίδες θα παραμείνουν κλειστά για αρκετά μεγάλο διάστημα στις αρχές Νοεμ.’12, η βιομηχανική παραγωγή σε αρκετές περιοχές (New Jersey, Delaware, Maryland) θα περιοριστεί δραστικά, με αποτέλεσμα να μειωθούν τα αποθέματα, και, επίσης, ο τουρισμός θα δεχθεί καίριο πλήγμα, λόγω και της ακύρωσης χιλιάδων αεροπορικών πτήσεων και των καταστροφών σε μεταφορικά μέσα, σε οδικά και άλλα δίκτυα μεταφορών και σε υποδομές πολλών τουριστικών περιοχών. Η ενδεχόμενη ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας λόγω της ανοικοδόμησης στο επόμενο διάστημα πρέπει να συνεκτιμηθεί με τις επιπτώσεις της αύξησης των κρατικών δαπανών για παροχή βοήθειας σε πληγέντες και για αποκατάσταση υποδομών στον κρατικό προϋπολογισμό. Δεν είναι έως τώρα εμφανές αν οι φυσικές καταστροφές που προκλήθηκαν από τον τυφώνα Sandy θα επηρεάσουν το εκλογικό αποτέλεσμα της 6ης Νοεμβρίου 2012 και στη συνέχεια τις αποφάσεις για εφαρμογή ή όχι της περιοριστικής δημοσιονομικής πολιτικής (δηλαδή της αντιστροφής σημαντικών φορολογικών περικοπών) που έχει ονομαστεί δημοσιονομικός γκρεμός (fiscal cliff) και προβλέπεται στον ισχύοντα προϋπολογισμό 2012-2013.
Στην Ευρώπη, συνεχίζονται οι δηλώσεις στήριξης προς την Ελλάδα, λόγω έντονης φημολογίας περί αποχώρησης της χώρας από το ευρώ. Ο πρόεδρος του Eurogroup με κατηγορηματικό τρόπο διεμήνυσε προς όλες τις κατευθύνσεις ότι η Ελλάδα δεν θα αποχωρήσει από την Ευρωζώνη και ότι οι συζητήσεις περί εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ πρέπει να σταματήσουν. Ο επικεφαλής του Eurogroup συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση για την 8.11.2012, καθώς θεωρεί ότι δεν θα υπάρξουν αποτελέσματα στην τηλεδιάσκεψη της 31.10.2012, ενώ στις 12.11.2012 θα πραγματοποιηθεί η τακτική συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης. Στο πλευρό της Ελλάδας για παραμονή της στη ΖτΕ τάχθηκαν με δηλώσεις τους οι πρωθυπουργοί Ισπανίας και Ιταλίας, ενώ ο Πρόεδρος της Γαλλίας εξέφρασε την εκτίμηση ότι οι απαραίτητες αποφάσεις για την Ελλάδα θα ληφθούν μετά τη δημοσιοποίηση της έκθεσης της Τρόικας.
Ωστόσο τα προγράμματα δημοσιονομικής προσαρμογής που εφαρμόζονται σε Ισπανία, Ιταλία Ελλάδα και Πορτογαλία συναντούν λόγω της αυστηρότητας τους αυξανόμενη κοινωνική αμφισβήτηση κάτι που σχολιάζει το ΔΝΤ ιδιαιτέρως στην ενδιάμεση έκθεση του για την Πορτογαλία.
Στην Ισπανία, η πτώση του ΑΕΠ συνεχίστηκε στο 3ο 3μηνο.’12 κατά -0,3% σε 3μηνιαία βάση, έναντι της πτώσης του κατά -0,4% το 2ο 3μηνο.’12. Σε ετήσια βάση το ΑΕΠ συρρικνώθηκε κατά -1,6% στο 3ο 3μηνο.’12, έναντι -1,3% στο 2ο 3μηνο.’12. Οι εκτιμήσεις της αγοράς ήθελαν το ΑΕΠ να υποχωρεί κατά -0,4% και -1,7% σε τριμηνιαία και ετήσια βάση αντίστοιχα. Τα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης έχουν επηρεάσει αυξητικά την ανεργία με αποτέλεσμα το 3ο 3μηνο.’12 να ανέλθει σε 25,02% από 24,63% το 2ο 3μηνο.’12. Ειδικότερα, το 3ο 3μηνο.’12 ο αριθμός των ανέργων ανερχόταν σε 5.778.100, και ήταν αυξημένος κατά 85.000 σε σχέση με το 2ο 3μηνο.’12. Όσον αφορά την τάση προσφυγής των αυτόνομων περιφερειών για επιπλέον βοήθεια από την κεντρική κυβέρνηση για κάλυψη των δημοσιονομικών τους ελλειμμάτων, η Κανταβρία έγινε η 8η περιφέρεια που απηύθυνε επίσημο αίτημα για οικονομική βοήθεια ύψους € 137,2 εκατ. προσφεύγοντας στον μηχανισμό του Ταμείου Χρηματοδότησης Περιφερειών (FLA). Προσφάτως η αυτόνομη περιφέρεια των Βαλεαρίδων Νήσων είχε επίσης ζητήσει βοήθεια ύψους € 355 εκατ.. Επισημαίνεται ότι το Ταμείο Χρηματοδότησης Περιφερειών (FLA) έχει συνολικά διαθέσιμα € 18 δισ., ενώ τα ποσά που έχουν αιτηθεί οι περιφέρειες έως σήμερα υπερβαίνουν τα € 17 δισ..
Θετικά αντιμετωπίζουν τις ομολογιακές εκδόσεις οι επενδυτές στην Ευρώπη παρά τη συνεχιζόμενη οικονομική ύφεση στη ΖτΕ. Ειδικότερα, το ιταλικό δημόσιο άντλησε μέσω δημοπρασίας 2ετών ομολόγων το ποσό των € 3 δισ. με μέσο κόστος δανεισμού 2,40%, από 2,53% που ήταν στην αντίστοιχη προηγούμενη δημοπρασία ( Σεπτ.’12). Ωστόσο, η απόδοση του 10ετούς ιταλικού ομολόγου διαμορφώθηκε στο 5,00% (30.10.2012), από 4,74% (22.10.2012) και του 10ετούς ισπανικού ομολόγου στο 5,68% (30.10.2012) από 5,44% (22.10.2012).
Στο Ην. Βασίλειο, ευχάριστη έκπληξη αποτέλεσε ο θετικός ρυθμός ανάπτυξης που καταγράφηκε στο 3ο 3μηνο.’12, μετά από τρία συνεχή τρίμηνα συρρίκνωσης. Συγκεκριμένα, το ΑΕΠ το 3ο 3μηνο.’12 αυξήθηκε κατά 1% (εκτίμηση αγοράς +0,6%) από συρρίκνωση -0,4% το 2ο 3μηνο.’12. Η ενίσχυση του ΑΕΠ αποδίδεται σε σημαντικό ποσοστό στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου αφού μόνο οι εισπράξεις από τα εισιτήρια των αγώνων ενίσχυσαν το ΑΕΠ κατά 0,2%. Σημαντική άνοδο κατέγραψε ο τομέας των υπηρεσιών, ο οποίος αποτελεί το 80% του ΑΕΠ. Ωστόσο, τα πρόσφατα στοιχεία για τη μεταποίηση και τη βιομηχανική παραγωγή δεν αποκλείουν την επάνοδο της οικονομίας σε ύφεση από το 4ο 3μηνο.’12.
Στην Ιαπωνία, αμετάβλητο διατήρησε η ΤτΙαπωνίας το βασικό της επιτόκιο (0,01%) ενώ παράλληλα αποφάσισε την επέκταση του προγράμματος αγοράς τίτλων και του δανειακού της προγράμματος κατά ¥11 τρισ.. Συγκεκριμένα, τα ¥10 τρισ. θα χρησιμοποιηθούν για αγορές κρατικών ομολόγων και το ¥ 1 τρισ. για αγορές εμπορικών τίτλων, εταιρικών ομολόγων, ETFs και REITs. Σημειώνεται ότι οι αγορές ανέμεναν μια επέκταση του προγράμματος μεταξύ ¥10-15 τρισ.. Η κίνηση της ΤτΙαπωνίας δεν αιφνιδίασε τους επενδυτές, καθώς είχαν προεξοφλήσει μια τέτοια κίνηση από την προηγούμενη σύσκεψη της 5.10.2012.
Όσον αφορά τις εξελίξεις στην πραγματική οικονομία σημειώθηκαν τα εξής:
Στις ΗΠΑ, το ΑΕΠ αυξήθηκε το 3ο 3μηνο.’12 (1η εκτίμηση) κατά 2,0% σε ετησιοποιημένη βάση, από 1,3% στο 2ο 3μηνο’12 και 2,0% στο 1ο 3μηνο’12. Σημαντική ήταν η αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης και των δημοσίων δαπανών. Οι δημόσιες δαπάνες αυξήθηκαν κατά 3,7% στο 3ο 3μηνο’12, έναντι -0,7% στο 2ο 3μηνο’12 και -3,0% στο 1ο 3μηνο’12, πράγμα που αποδίδεται από πολλούς στις επικείμενες προεδρικές εκλογές. Η ιδιωτική κατανάλωση αυξήθηκε κατά 2,0% σε ετησιοποιημένη βάση στο 3ο 3μηνο’12, από 1,5% στο 2ο 3μηνο’12. Η εξωτερική ζήτηση είχε αρνητική επίπτωση στην οικονομική ανάπτυξη το 3ο 3μηνο’12 αφού οι εξαγωγές μειώθηκαν κατά -1,6% σε ετησιοποιημένη βάση και οι εισαγωγές κατά -0,2%. Οι επιχειρηματικές επενδύσεις υποχώρησαν κατά -1,3% το 3ο 3μηνο’12 από +3,6% το 2ο 3μηνο’12. Οι παραγγελίες των διαρκών καταναλωτικών αγαθών αυξήθηκαν κατά 9,9% σε μηνιαία βάση τον Σεπτ.’12, έναντι μείωσής τους κατά -13,1% τον Αύγ.’12 και 3,3% τον Ιούλ.’12. Ο τελικός δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης Reuters/UoM ανήλθε στο 82,6 τον Οκτ.’12 από 78,3 τον Σεπτ.’12. Στην αγορά ακινήτων αρχίζουν να πληθαίνουν οι ενδείξεις σταδιακής βελτίωσης του κλίματος, όπως προκύπτει: (1) Από την οριακή άνοδο των επικείμενων πωλήσεων κατοικιών κατά 0,3% σε μηνιαία βάση τον Σεπτ.’12, μετά τη μείωσή τους κατά -2,6% τον Αύγ.’12, ενώ σε ετήσια βάση οι εν λόγω πωλήσεις ήταν αυξημένες κατά 14,5%. (2) Από την αύξηση κατά 5,7% σε μηνιαία βάση των πωλήσεων νέων κατοικιών τον Σεπτ.’12, μετά από μείωσή τους κατά -1,3% τον Αύγ.’12, ενώ σε ετήσια βάση οι εν λόγω πωλήσεις ήταν αυξημένες κατά 27,1%. (3) Από τη νέα αύξηση κατά 0,5% σε μηνιαία βάση και κατά 2,0% σε ετήσια βάση του Δείκτη τιμών κατοικιών S&P’s/Case Shiller τον Αύγ.’12.
Τέλος, οι εβδομαδιαίες αιτήσεις για εγγραφή στα ταμεία ανεργίας σημείωσαν μείωση κατά 23 χιλ. την εβδομάδα έως 20.10.2012 και διαμορφώθηκαν σε 369 χιλ. με αποτέλεσμα ο μέσος όρος 4 εβδομάδων να διαμορφωθεί στις 368 χιλ. Ωστόσο ο μέσος όρος συνεχίζει να διαμορφώνεται αρκετά υψηλότερα από το επίπεδο των 339 χιλ. που διαμορφωνόταν στα έτη με διατηρήσιμο ρυθμό ανάπτυξης άνω του 3,0%.
Στη ΖτΕ, σύμφωνα με την ΕΚΤ άνοδο σημείωσαν οι τραπεζικές καταθέσεις στις χώρες του Νότου τον Σεπτ.’12, καθώς οι επενδυτές άρχισαν να διακρίνουν μια πρόοδο στο θέμα επίλυσης της κρίσης δημοσίου χρέους μετά την ανακοίνωση του προγράμματος αγοράς ομολόγων από την ΕΚΤ. Ειδικότερα, οι καταθέσεις στις ελληνικές τράπεζες το Σεπτ.’12, σημείωσαν άνοδο 1%, και ανήλθαν σε €160,12 δισ. έναντι € 158,7 δισ. του προηγούμενου μήνα. Στην Ιταλία, οι καταθέσεις το Σεπτ.’12 ανήλθαν σε ιστορικά υψηλό επίπεδο, σε €1,47 τρισ. από €1,44 τρισ. τον Αυγ.’12 και στην Ισπανία καταγράφηκε άνοδος για πρώτη φορά εδώ κι έξι μήνες, στα €1,51 τρισ. από €1,49 τρισ. τον Αυγ.’12. Αντίθετα, οι καταθέσεις στη Γερμανία μειώθηκαν κατά -0,1% το Σεπτ.’12. Γενικότερα, τα στοιχεία της συγκυρίας εξακολουθούν να επιβεβαιώνουν την άποψη περί αδυναμίας τόνωσης της οικονομίας της ΖτΕ στο σύνολό της στο 4ο 3μηνο.’12. Ο δείκτης οικονομικού κλίματος (ESI) στη ΖτΕ συνέχισε την πτωτική του πορεία με αποτέλεσμα να διαμορφωθεί στο 84,5 τον Οκτ.΄12 από 85,2 τον Σεπ.΄12 και 86,1 τον Αύγ.΄12. Ο υποδείκτης των υπηρεσιών διαμορφώθηκε σε χαμηλότερο επίπεδο και ειδικότερα στο -12,1 τον Οκτ.΄12 από -11,9 τον Σεπ.΄12 όπως επίσης και ο υποδείκτης μεταποίησης ο οποίος διαμορφώθηκε στο -18,0 τον Οκτ.΄12 από -15,9 τον Σεπ.΄12. Απογοητευτικά ήσαν τα στοιχεία που αφορούν τον ενοποιημένο δείκτη ΡΜΙ στη ΖτΕ τον Οκτ.΄12, καθώς ο δείκτης κινήθηκε για 9ο συνεχή μήνα κάτω του 50,0 και συγκεκριμένα στο 45,8 από 46,1 τον Σεπ.΄12. Η χειροτέρευση του δείκτη στη ΖτΕ, προήλθε κυρίως από την υποχώρηση του δείκτη PMI στη μεταποίηση στο 45,3 τον Οκτ.΄12, από 46,1 τον Σεπ.΄12. Αντιθέτως, ο δείκτης PMI στις υπηρεσίες βελτιώθηκε ελαφρά στο 46,2 τον Οκτ.΄12, από 46,1 τον Σεπ.΄12.
Η οικονομία της Γερμανίας όπως υποδηλώνει ο ενοποιημένος δείκτης ΡΜΙ αρχίζει να επηρεάζεται από την οικονομική ύφεση που επικρατεί στις άλλες χώρες της ΖτΕ αφού διαμορφώθηκε στο 48,1 τον Οκτ.΄12 από 49,7 τον Σεπ.΄12, κυρίως λόγω συρρίκνωσης του δείκτη μεταποίησης ο οποίος υποχώρησε στο 45,7 τον Οκτ.΄12, από 47,4 τον Σεπ.΄12. Το αρνητικό οικονομικό κλίμα στη Γερμανία επιβεβαιώνεται και από το δείκτη επιχειρηματικού κλίματος IFO, ο οποίος υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Φεβ.΄10, στο 100,0 τον Οκτ.΄12. Αντίβαρο στην οικονομική ύφεση στη Γερμανία αποτελεί ο δείκτης ΡΜΙ στις υπηρεσίες ο οποίος διατηρείται σε σχετικά υψηλά επίπεδα. Ειδικότερα, διαμορφώθηκε στο 49,3 τον Οκτ.΄12 από 49,7 τον Σεπ.΄12. Στη Γαλλία, ο ενοποιημένος δείκτης ΡΜΙ ανήλθε στο 44,8 τον Οκτ.΄12 από 43,2 τον Σεπ.΄12. Η άνοδος του δείκτη προήλθε από την βελτίωση του δείκτη στη μεταποίηση και στις υπηρεσίες.
Τέλος, στην αγορά συναλλάγματος, το ευρώ εμφανίζει τάσεις σταθεροποίησης αν και ο όγκος των συναλλαγών εμφανίζεται περιορισμένος λόγω της μη λειτουργίας της αγοράς της Ν. Υόρκης που παρέμεινε κλειστή υπό την απειλή του καταστροφικού τυφώνα. Οι επενδυτές εμφανίζονται ακόμη σκεπτικοί ως προς το εάν η Ισπανία θα καταφύγει τελικά επίσημα σε υποβολή αίτησης για οικονομική βοήθεια από την ΕΕ και για το εάν η Ελλάδα θα κατορθώσει τελικά να νομοθετήσει τα μέτρα που έχει συμφωνήσει με τη Τρόικα. Το ευρώ διαπραγματεύεται (30.10.2012) στα 1,2953 USD/EUR από το υψηλό των 1,3139 USD/EUR (17.10.2012).
ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ
Ελληνική Οικονομία
Τα μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής για το 2013: Η Κυβέρνηση συμφώνησε με την Τρόικα στη λήψη σημαντικών μέτρων μείωσης των δημοσίων δαπανών και αύξησης των εσόδων για το 2013 τα οποία συμπεριέλαβε στον τελικό Π2013. Τα μέτρα αυτά είναι ύψους € 10,98 δις, δηλαδή κατά € 3,2 δις περίπου υψηλότερα από αυτά που είχαν εκτιμηθεί ότι ήταν αναγκαία για το 2013 στο 2ο Μνημόνιο του Μαρτίου 2012, με εκτιμώμενη καθαρή επίπτωση σε μείωση των ελλειμμάτων ύψους € 9,37 δισ. Στα νέα μέτρα συμπεριλαμβάνονται αφενός νέες δραστικές περικοπές στους μισθούς και τις συντάξεις των εργαζομένων στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, συμπεριλαμβανομένων και των εργαζομένων που αμείβονται με ειδικά μισθολόγια και, αφετέρου, εξαιρετικά μεγάλες νέες περικοπές στις συντάξεις και τα επιδόματα που παρέχονται σε δικαιούχους στον ιδιωτικό τομέα. Σε μικρότερο βαθμό τα νέα μέτρα συνεπάγονται νέες περικοπές στις μη μισθολογικές δαπάνες στο δημόσιο, τους ΟΤΑ και τις ΔΕΚΟ, καθώς και αύξηση του ποσοστού ανάκτησης του κόστους των υπηρεσιών που προσφέρονται από αυτούς τους οργανισμούς από τους χρήστες αυτών των υπηρεσιών. Τέλος, από το ανωτέρω σύνολο μέτρων, τα € 1,99 δις (με καθαρή επίπτωση € 1,78 δις) αφορούν παρεμβάσεις στην πλευρά των εσόδων.
Ειδικότερα, στην εισηγητική έκθεση του Π2013 συμπεριλαμβάνεται συμφωνημένες με την Τρόικα παρεμβάσεις στους ανωτέρω τομείς, με τις οποίες επιδιώκεται να διασφαλιστεί η ομαλή υλοποίηση του Π2013 που προβλέπει πρωτογενές πλεόνασμα 0,4% του ΑΕΠ, από πρωτογενές έλλειμμα -1,2% του ΑΕΠ το 2012. Αυτό θα πρέπει να επιτευχθεί λαμβάνοντας υπόψη την εκτίμηση της Τρόικα για νέα πτώση του ΑΕΠ της χώρας κατά -4,5% και το 2013, μετά την εκτιμώμενη από την ΕΛΣΤΑΤ μεγάλη πτώση του κατά -6,5% το 2012, -7,1% το 2011, -4,9% το 2010, κατά -3,2% το 2009 και κατά -0,1% το 2008.
Οι νέες παρεμβάσεις συνεπάγονται:
Νέες μεγάλες περικοπές μισθών στην Κεντρική Διοίκηση, τις ΔΕΚΟ και τους ΟΤΑ, ύψους € 1,69 δις (καθαρή επίπτωση: € 1,17 δις), όπου: α) καταργούνται οριστικά οι εναπομείνασες παροχές ύψους € 1000 ετησίως για δώρα Χριστουγέννων, Πάσχα και Αδειών για μείωση μισθολογικής δαπάνης κατά € 605,6 εκατ. (καθαρή επίπτωση: € 430,6 εκατ.), β) περικόπτονται τα ειδικά μισθολόγια στο δημόσιο τομέα (κατά 12% κατά μέσο όρο) αναδρομικά από τον Αύγουστο του 2012, για εξοικονόμηση δαπανών ύψους € 420,2 εκατ. το 2013 (καθαρή επίπτωση: € 257,6 εκατ.), γ) αναστέλλονται τα επιδόματα σε ειδικές κατηγορίες υπαλλήλων του δημοσίου που δίδονταν ως κίνητρα επίτευξης στόχων, με εξοικονόμηση δαπανών ύψους € 369 εκατ., δ) εφαρμογή του ενιαίου μισθολογίου στους υπαλλήλους της Βουλής (με εξοικονόμηση € 17,8 εκατ.) και κατάργηση των εξαιρέσεων ενιαίου μισθολογίου (με εξοικονόμηση € 25,4 εκατ.). ε) Εξορθολογισμός της δαπάνης για βουλευτική αποζημίωση και λοιπές παροχές (με εξοικονόμηση € 3,3 εκατ.), για διευθυντές νοσοκομείων (με εξοικονόμηση € 17,5 εκατ.), στ) εξοικονόμηση μισθολογικών δαπανών στην εκπαίδευση ύψους € 69,4 εκατ., κ.ά.
Νέες μεγάλες περικοπές στις συντάξεις που παρέχονται από το κράτος και από τα Ασφαλιστικά Ταμεία, ύψους € 5,45 δις από το 2013 (καθαρή επίπτωση: € 4,68 δισ, ως ακολούθως: α) Από την άμεση αύξηση κατά 2-έτη των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης όσων δεν θεμελιώνουν δικαίωμα σύνταξης, για εξοικονόμηση € 631 εκατ. από το 2013, β) Από τον εξορθολογισμό των παροχών εφάπαξ με μείωση των παροχών για τα έτη 2013 και 2014 (€ 247,3 εκατ.), δ) Από κλιμακωτή μείωση των συντάξεων (κύριων και επικουρικών) που υπερβαίνουν τα € 1000, από 3,0% έως 12% (€ 1.460 εκατ.), ε) από την κατάργηση των δώρων στις κύριες και τις επικουρικές συντάξεις (€ 2.674 εκατ.). στ) Από διακοπή των παράνομων συνταξιοδοτικών παροχών που έχουν εντοπιστεί έως τώρα (€ 123 εκατ.). ζ) Από την μείωση των συντάξεων των αμειβομένων με ειδικά μισθολόγια λόγω της μείωσης των μισθών τους (€ 126 εκατ. η) Από εξορθολογισμό των συντάξεων των ανύπανδρων θυγατέρων, των αιρετών και των συνδικαλιστών (€ 94 εκατ.).
Περικοπή δαπανών ύψους € 211 εκατ., από τον εξορθολογισμό του συστήματος παροχής κοινωνικών επιδομάτων.
Νέες περικοπές δαπανών ύψους € 491,1 εκατ. στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης με νέες περικοπές στη φαρμακευτική δαπάνη των Ασφαλιστικών Ταμείων και με συγχωνεύσεις και μείωση των λειτουργικών δαπανών στα νοσοκομεία.
Περικοπή ύψους € 306,3 εκατ. στις αμυντικές δαπάνες και € 122,6 εκατ. στις δαπάνες του τομέα της εκπαίδευσης.
Περικοπή ύψους € 290,5 δις από μείωση των λειτουργικών και των μισθολογικών δαπανών των ΔΕΚΟ και περικοπή € 50 εκατ. από τις λειτουργικές δαπάνες των ΟΤΑ.
Περικοπή κατά € 150 εκατ. του ΠΔΕ και κατά € 234,5 εκατ. των μη μισθολογικών δαπανών των υπουργείων.
Από την πλευρά των εσόδων προγραμματίζονται πρόσθετα έσοδα ύψους € 1,99 δις (καθαρή επίπτωση: € 1,78 δις) με παρεμβάσεις όπως η μείωση των φορολογικών επιστροφών στους αγρότες, οι περικοπές οικογενειακών επιδομάτων, η μείωση της επιδότησης του ειδικού φόρου κατανάλωσης ντίζελ στους αγρότες, κ.ά.
Πιστωτική Επέκταση: Ο ρυθμός μεταβολής της τραπεζικής χρηματοδότησης προς τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα (επιχειρήσεις, ελεύθεροι επαγγελματίες και νοικοκυριά) ήταν λιγότερο αρνητικός τον Σεπτ.΄12 και διαμορφώθηκε στο -4,5% σε ετήσια βάση, έναντι -4,8% τον Αύγ.’12, -4,9% τον Ιούλ.’12 και -2,2% τον Σεπτ.’11. Η καθαρή ροή της χρηματοδότησης προς τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα ήταν αρνητική κατά € -468 εκατ. τον Σεπτ.’12 από αρνητική ροή € -1,05 δισ. τον Αύγ.’12.
Όσον αφορά στις επιχειρήσεις, η μείωση της χρηματοδότησης διαμορφώθηκε στο -4,9% σε ετήσια βάση τον Σεπτ.’12 από -5,3% τον Αύγ.’12 και τον Ιούλ.’12 και -0,9% τον Σεπτ.’11. Η καθαρή ροή της χρηματοδότησης προς τις επιχειρήσεις ήταν αρνητική κατά € -158 εκατ. τον Σεπτ.’12 από αρνητική ροή ύψους -€ 657 εκατ. τον Αύγ.’12.
Σημαντική αύξηση της χρηματοδότησης, σε ετήσια βάση, σημειώθηκε μόνο στον κλάδο του Ηλεκτρισμού-Φωταερίου-Ύδρευσης» κατά +6,6%. Αντίθετα, ο ρυθμός μεταβολής της χρηματοδότησης ήταν αρνητικός στη Γεωργία (-8,5%), στον κλάδο του Εμπορίου (-8,1%), στις Κατασκευές (-6,6%), στη Βιομηχανία (-4,2%), στις Μεταφορές και Επικοινωνίες πλην Ναυτιλίας (-8,5%), στον Τουρισμό (-0,2%) και τη Ναυτιλία (-3,9%).
Η πτώση του υπολοίπου των δανείων προς τα Νοικοκυριά παρέμεινε τον Σεπτ.’12 στο -4,2% σε ετήσια βάση, όπως και τον προηγούμενο μήνα, από -4,3% τον Ιούλ.’12 και -3,1% τον Σεπτ.’11. Μάλιστα, αρνητική κατά € -312 εκατ. ήταν και η εξέλιξη των χορηγήσεων προς τα νοικοκυριά. Ειδικότερα, η πτώση του υπόλοιπου των καταναλωτικών δανείων ήταν στο -5,4% τον Σεπτ.’12, από -5,7% τον Αύγ.’12, από -6,1% τον Ιούλ.’12 και -5,5% τον Σεπτ.’11, ενώ η πτώση των στεγαστικών δανείων διαμορφώθηκε στο -3,7% τον Σεπτ.’12, από -3,6% τον Αύγ.’12, -3,5% τον Ιούλ.’12 και -2,1% τον Σεπτ.’11. Η μηνιαία καθαρή ροή χρηματοδότησης ήταν και πάλι αρνητική τον Σεπτ.’12 κατά € 109 εκατ. για καταναλωτικά δάνεια και κατά € 201 εκατ. για τα στεγαστικά.
Η μείωση των πιστώσεων προς τους ελεύθερους επαγγελματίες, αγρότες και ατομικές επιχειρήσεις ήταν στο -4,1% τον Σεπτ.’12, έναντι -4,7% τον Αύγ.’12, -5,3% τον Ιούλ.’12 και -5,1% τον Σεπτ.’11.
Η εξέλιξη της τραπεζικής χρηματοδότησης στους επόμενους μήνες θα εξαρτηθεί από την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για το 3ο Μνημόνιο, και την έγκαιρη είσπραξη της δόσης της χρηματοδοτικής βοήθειας από τη ΖτΕ και από το ΔΝΤ ύψους € 31,5 δις, με στόχο την ανακεφαλαιοποίηση των Τραπεζών και την ενίσχυση της ρευστότητας στην οικονομία για ενίσχυση των προοπτικών σταδιακής της εξόδου από την κρίση.
Σημειώνεται η σημαντική άνοδος των τραπεζικών δανείων σε καθυστέρηση, που ανήλθαν στο 21,4% επί του συνόλου των δανείων στο 2ο 3μηνο΄12, έναντι 15,9% τον Δεκ.΄11 και 7,7% τον Δεκ.΄07. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η αύξηση του ποσοστού των καταναλωτικών και στεγαστικών δανείων σε καθυστέρηση, που διαμορφώθηκαν σε 35,7% και 19,9% αντίστοιχα στο 2ο 3μηνο΄12 (βλ. Διάγραμμα). Πάντως, περί το 46% των δανείων σε καθυστέρηση καλύπτονται από προβλέψεις καλύψεως πιστωτικού κινδύνου, που οι τράπεζες έχουν πραγματοποιήσει.
Καταθέσεις Ιδιωτών: Οι συνολικές καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα στα εγχώρια πιστωτικά ιδρύματα ενισχύθηκαν τον Σεπτ.΄12 φθάνοντας τα € 154,2 δισ από € 153,8 δις τον Αύγ.΄12, € 150,5 δις τον Ιούν.’12, 165,9 δις τον Απρ.΄12, έναντι € 183,1 δις τον Σεπτ.΄11 και € 174,1δισ τον Δεκ.΄11. Η αύξηση των καταθέσεων τον Σεπτ.΄12 σε μηνιαία βάση προήλθε κυρίως από την άνοδο των προθεσμιακών καταθέσεων (Σεπτ.΄12: € 93,1 δις, Αύγ.΄12: 92,3 δις) και αποδίδεται στη βελτίωση του οικονομικού κλίματος και της καταναλωτικής εμπιστοσύνης που εκδηλώθηκε με επίσης σημαντική άνοδο των μετοχικών αξιών τον Σεπτ.΄12. Σημειώνεται η σημαντική πτώση κατά € 15,4 δις των καταθέσεων μετά το αποτέλεσμα των εκλογών της 6ης Μαΐου 2012 και έως τις εκλογές της 16ης Ιουνίου 2012, εκ των οποίων έως τον Σεπτ.΄12 είχαν επιστρέψει μόνο τα € 3,7 δις. Η επιστροφή των καταθέσεων αναμένεται να επιταχυνθεί, με σημαντική επίπτωση και στην ανάκαμψη της πιστωτικής επέκτασης των τραπεζών προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, όταν θα έχει ληφθεί η δόση των € 31,5 δις και θα έχει ολοκληρωθεί η αποκατάσταση των κεφαλαίων των τραπεζών που εξαλείφθηκαν με το PSI Plus.
Σε ετήσια βάση, οι καταθέσεις ιδιωτών ήταν μειωμένες κατά -16,2% τον Σεπτ.΄12, έναντι μείωσής τους κατά -14,1% τον Σεπ.΄11. Από τις επιμέρους συνιστώσες των καταθέσεων, οι καταθέσεις Ταμιευτηρίου (Σεπτ.΄12: € 45,1 δισ) ήταν μειωμένες κατά -19,9% σε ετήσια βάση τον Σεπτ.΄12, έναντι μείωσής τους κατά -17,1% τον Σεπτ.΄11. Επίσης, οι καταθέσεις Όψεως (Σεπτ.΄12: € 13,9 δισ) ήταν μειωμένες κατά -18,4%, έναντι -17,0% τον Σεπτ.΄11 και οι καταθέσεις Προθεσμίας (€ 93,1 δισ) ήταν μειωμένες κατά -13,8%, έναντι -11,8% τον Σεπτ.΄11.
Συνολικά, οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα ήταν τον Σεπτ.΄12 σημαντικά μειωμένες κατά € 19,9 δις έναντι του Δεκεμβρίου 2011 και κατά € 83,1 δις από το υψηλότερο επίπεδό τους, τα € 237,3 δις, στο οποίο είχαν ανέλθει τον Δεκέμβριο του 2009.
Επισημαίνεται ότι η πτώση των ιδιωτικών καταθέσεων ξεκίνησε το 2010, μετά από μια αξιοσημείωτη πορεία αύξησής τους στην περίοδο 2002–2009, όταν σημειώθηκε μέση ετήσια αύξησή τους κατά +12,4%, έναντι μέσης ετήσιας αύξησης του ονομαστικού ΑΕΠ κατά +5,9%. Συγκεκριμένα, το 2009 σημειώθηκε αύξηση των καταθέσεων των ιδιωτών κατά € 133 δις, έναντι του 2002, έναντι αύξησης του ονομαστικού ΑΕΠ στην ίδια περίοδο κατά € 76,8 δις.
Η μείωση των ιδιωτικών καταθέσεων από το 2009 εκδηλώθηκε με εκτεταμένη υποκατάσταση των εγχώριων καταθέσεων με τοποθετήσεις σε καταθέσεις ή χρεόγραφα στο εξωτερικό, ενώ υπήρξε και αποθησαυρισμός τραπεζογραμματίων € μεγάλης ονομαστικής αξίας, χρυσών λιρών, κ.λπ. Με την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα τα κεφάλαια αυτά θα επιστρέψουν σταδιακά στις αναμορφωμένες-ανακεφαλαιοποιημένες εγχώριες τράπεζες συμβάλλοντας στην ανάκαμψη και ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.
Ήδη, η εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα και στην ελληνική οικονομία σταδιακά αποκαθίσταται με την επιβεβαίωση της λίαν ικανοποιητικής υλοποίησης του Προϋπολογισμού του 2012 στο 9-μηνο του 2012, γεγονός που καθιστά εφικτό τον στόχο επίτευξης πρωτογενούς πλεονάσματος στη γενική κυβέρνηση ακόμη και από το 2012.
Επιπλέον, η ανακοίνωση των νέων μέτρων δημοσιονομικής προσαρμογής, ύψους € 10,8 δις μόνο για το 2013 και των μέτρων ολοκλήρωσης των διαρθρωτικών αλλαγών στο πλαίσιο του 3ου Μνημονίου Οικονομικής Πολιτικής εξασφαλίζουν την ικανοποιητική υλοποίηση των Π2013 και Π2014 και την είσπραξη της χρηματοδοτικής βοήθειας των € 31,5 δις τον Νοέμβριο του 2012. Οι εξελίξεις αυτές αναμένεται να επιδράσουν θετικά στην προσέλκυση ξένων κεφαλαίων και στην επιστροφή των καταθέσεων των ελλήνων στις ελληνικές τράπεζες.
Εμπορευματικές Συναλλαγές (ΕΛΣΤΑΤ): Οι εξαγωγές αγαθών χωρίς πετρελαιοειδή, αυξήθηκαν κατά 7,2% τον Αύγ.’12, μετά από αύξησή τους κατά 4,8% τον Αύγ.’11 και κατά 25,1% τον Αύγ.’10. Επίσης αυξήθηκαν κατά 6,2% στο 8μηνο.’12, μετά τη μεγάλη αύξησή τους κατά 13,1% στο 8μηνο.’11 και κατά 4,3% στο 8μηνο.’10. Δηλαδή οι εξαγωγές αγαθών χωρίς πετρελαιοειδή ανήλθαν στα € 11,1 δις στο 8μηνο.’12 από € 10,41 δις στο 8μηνο.’11. Ειδικότερα, το 2012 σημειώνεται μεγάλη αύξηση των εξαγωγών αγαθών χωρίς πετρελαιοειδή προς τις τρίτες χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά 25,0% σε ετήσια βάση στο 8μηνο’12, από αύξησή τους κατά 11,7% σε ετήσια βάση και στο 8μηνο’11, ενώ και η πτώση των εξαγωγών προς τις χώρες της ΕΕ-27 περιορίσθηκε τώρα στο -3,0% το 8μηνο’12, μετά τη αύξησή τους κατά 13,8% στο 8μηνο.’11.
Στο πεδίο των εισαγωγών, οι εισαγωγές χωρίς πετρελαιοειδή σημείωσαν σημαντική πτώση στο 8μηνο’12 κατά -8,3% σε ετήσια βάση, έναντι της πτώσης τους κατά -11,2% στο 8μηνο.’11.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι καθαρές εξαγωγές, δηλαδή το εμπορικό ισοζύγιο χωρίς πετρελαιοειδή μειώθηκε κατά -21,8% στο 8μηνο.’12, μετά την πτώση του κατά -25,7% στο 8μηνο.’11.
Παγκόσμια Οικονομία
ΗΠΑ: Η αύξηση του ΑΕΠ στο 3ο 3μηνο.’12 (1η εκτίμηση) διαμορφώθηκε στο 2,0% σε ετησιοποιημένη βάση, από 1,3% στο 2ο 3μηνο’12, 2,0% στο 1ο 3μηνο’12, 3,0% στο 4ο 3μηνο’11 και 1,8% το 2011. Η αύξηση του ΑΕΠ πάνω από το αναμενόμενο είναι θετική είδηση για τον Πρόεδρο τον ΗΠΑ, ενόψει των προεδρικών εκλογών της 6ης Νοεμ.’12. Ωστόσο, η κάμψη των επιχειρηματικών επενδύσεων και του εξαγωγικού τομέα είναι ζητήματα που θα απασχολήσουν τη νέα κυβέρνηση, αφού μπορεί να επηρεάσουν την ανάπτυξη και στα επόμενα 3μηνα. Σημειώνεται, η ενίσχυση του ρυθμού αύξησης της καταναλωτικής δαπάνης και των κρατικών δαπανών συγκριτικά με το 2ο 3μηνο’12.
Συγκεκριμένα, η αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης διαμορφώθηκε στο 2,0% σε ετησιοποιημένη βάση στο 3ο 3μηνο’12 από 1,5% στο 2ο 3μηνο’12, 2,4% στο 1ο 3μηνο’12, 2,1% στο 4ο 3μηνο’11 και 2,5% το 2011. Επίσης, η κατανάλωση διαρκών καταναλωτικών αγαθών αυξήθηκε αισθητά κατά 8,5% από -0,2% σε το 2ο 3μηνο’12, 11,5% στο 1ο 3μηνο’12, 16,1% στο 4ο 3μηνο’11 και 7,2% το 2011. Η κυβερνητική δαπάνη (για κατανάλωση και επενδύσεις) αυξήθηκε κατά 3,7% στο 3ο 3μηνο’12, έναντι -0,7% στο 2ο 3μηνο’12, -3,0% στο 1ο 3μηνο’12, -4,2% στο 4ο 3μηνο’11 και -3,1% το 2011. Πιο συγκεκριμένα, οι ομοσπονδιακές δαπάνες λόγω των επικείμενων εκλογών αυξήθηκαν κατά 9,6% σε ετησιοποιημένη βάση το 3ο 3μηνο.’12, έναντι -0,2% το 2ο 3μηνο’12, -4,2% το 1ο 3μηνο’12 και -2,8% το 2011. Επισημαίνεται ότι οι ομοσπονδιακές δαπάνες είχαν θετική επίπτωση στην αύξηση του ΑΕΠ το 3ο 3μηνο’12 κατά +0,72 ποσοστιαίες μονάδες. Από το νέο έτος πιθανότατα νε μειωθούν και πάλι οι δαπάνες αυτές από τη νέα Κυβέρνηση στα πλαίσια της δημοσιονομικής προσαρμογής.
Αρνητική επίπτωση κατά -0,18 ποσοστιαίες μονάδες στην αύξηση του ΑΕΠ στο 3ο 3μηνο’12 είχαν οι καθαρές εξαγωγές, με μείωση των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών κατά -1,6% σε ετησιοποιημένη βάση και μείωση των εισαγωγών κατά -0,2%.
Οι επιχειρηματικές επενδύσεις υποχώρησαν επίσης κατά -1,3% (2ο 3μηνο’12: 3,6%), ενώ αντίθετα οι επενδύσεις σε κατοικίες αυξήθηκαν αισθητά κατά 14,4%, (2ο 3μηνο’12: 8,5%). Η αύξηση των επενδύσεων αναμένεται να επιβραδυνθεί περαιτέρω στα επόμενα 3μηνα αν εφαρμοσθούν νέα μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής τα οποία ενδεχομένως να επιδράσουν περιοριστικά στην αύξηση της εγχώριας ζήτησης και εάν η αυξητική πορεία των εξαγωγών των ΗΠΑ δεν αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτική.
Επιπλέον, η προσωπική κατανάλωση των ιδιωτών αυξήθηκε κατά 0,8% σε ετήσια βάση τον Σεπτ.’12, έναντι 0,5% τον Αύγ.’12, 0,4% τον Ιούλ.’12 και μηδενικής μεταβολής τον Ιούν.’12. Το διαθέσιμο εισόδημα αυξήθηκε κατά 0,4% σε ετήσια βάση τον Σεπτ.’12, 0,1% τον Αύγ.’12, 0,2% τον Ιούλ.’12 και 0,3% τον Ιούν.’12.
Οι παραγγελίες των διαρκών καταναλωτικών αγαθών ενισχύθηκαν κατά 9,9% σε μηνιαία βάση τον Σεπτ.’12, έναντι μείωσης κατά -13,1% τον Αύγ.’12 και 3,3% τον Ιούλ.’12.
Στον τομέα της κατανάλωσης, ο τελικός δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης Reuters/UoM σημείωσε άνοδο στο 82,6 τον Οκτ.’12 από 78,3 τον Σεπτ.’12, 74,3 τον Αύγ.’12 και 72,3 τον Ιούλ.’12.
Στην αγορά ακινήτων σημειώθηκε νέα βελτίωση καθώς οι επικείμενες πωλήσεις κατοικιών αυξήθηκαν κατά 0,3% σε μηνιαία βάση τον Σεπτ.’12, μετά τη μείωσή τους κατά -2,6% τον Αύγ.’12, ενώ σε ετήσια βάση οι εν λόγω πωλήσεις ήταν αυξημένες κατά 14,5%. Οι πωλήσεις νέων κατοικιών αυξήθηκαν αισθητά κατά 5,7% σε μηνιαία βάση τον Σεπτ.’12, μετά την μείωσή τους κατά -1,3% τον Αύγ.’12, ενώ σε ετήσια βάση ήταν αυξημένες κατά 27,1%.
Στην αγορά εργασίας, οι αιτήσεις για εγγραφή στα ταμεία ανεργίας μειώθηκαν κατά 23 χιλ. την εβδομάδα που έκλεισε την 20.10.2012 και διαμορφώθηκαν στις 369 χιλ. Επίσης, ο μέσος 4 εβδομάδων διαμορφώθηκε στις 368 χιλ. κάτω από το κρίσιμο όριο των 400 χιλ., που σηματοδοτεί σταθερή ανάπτυξη στην οικονομία.
Ζώνη του Ευρώ: Τα στοιχεία εξακολουθούν να δείχνουν αδυναμία τόνωσης της οικονομίας της ΖτΕ στο σύνολό της στο τελευταίο 3μηνο του έτους, καθώς και η οικονομία της Γερμανίας συνεχίζει να επιβραδύνεται. Αυτό συμβαίνει παρά το ότι η καλύτερη της αναμενόμενης πορεία της βιομηχανικής παραγωγής και του εξωτερικού τομέα τους τελευταίους μήνες πιθανότατα θα οδηγήσουν σε αύξηση, αν και μικτή, του ΑΕΠ της Γερμανίας και στο 3ο 3μηνο.΄12. Σημειώνονται οι ακόλουθες εξελίξεις:
α) Ο δείκτης οικονομικού κλίματος (ESI) στη ΖτΕ μειώθηκε και πάλι, αν και λιγότερο του αναμενομένου, στο 84,5 τον Οκτ.΄12, από 85,2 τον Σεπ.΄12 και 86,1 τον Αύγ.΄12. Η εξέλιξη αυτή συμβαδίζει με πτώση του ΑΕΠ της ΖτΕ κατά ποσοστό άνω του -1,5% σε ετήσια βάση στο 4ο 3μηνο.’12 (-0,4% το 2ο 3μηνο.΄12). Ο υποδείκτης των υπηρεσιών χειροτέρευσε εκ νέου στο -12,1 τον Οκτ.΄12, από -11,9 τον Σεπ.΄12, ενώ και ο υποδείκτης στη μεταποίηση μειώθηκε στο -18,0 τον Οκτ.΄12, από -15,9 τον Σεπ.΄12, δείχνοντας έντονη ύφεση και στη μεταποίηση. Από την άλλη πλευρά, ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης βελτιώθηκε αν και παραμένει στο -26,9 τον Οκτ.΄12, από -28,1 τον Σεπ.΄12, προοιωνίζοντας πτώση της καταναλωτικής δαπάνης τους επόμενους μήνες. Εξάλλου, η επιβάρυνση των νοικοκυριών με τη μείωση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων σε συνδυασμό με το πολύ υψηλό ποσοστό ανεργίας (11,6% τον Σεπτέμβριο του 2012) και τον πληθωρισμό να παραμένει στο 2,5% δεν επιτρέπουν προσδοκίες για ουσιαστική αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης στη ΖτΕ στα επόμενα 3μηνα. Σημειώνεται, επίσης η πτώση του όγκου των λιανικών πωλήσεων στη Γερμανία κατά -3,1% σε ετήσια βάση τον Σεπτ.’12.
β) τα στοιχεία που ανακοινώθηκαν για τον ενοποιημένο δείκτη ΡΜΙ στην ΖτΕ τον Οκτ.΄12 δείχνουν ότι ο δείκτης χειροτερεύσει και παραμένει αισθητά κάτω του 50 για 9ο συνεχή μήνα, στο 45,8 (χαμηλότερο επίπεδο από τον Ιούν.΄09), από 46,1 τον Σεπ.΄12. Σε αυτό το χαμηλό επίπεδο ο δείκτης αυτός συμβαδίζει επίσης με πτώση του ΑΕΠ της ΖτΕ περί το -2,0% σε ετήσια βάση.
Η χειροτέρευση του δείκτη στη ΖτΕ, προήλθε κυρίως από την υποχώρηση του δείκτη PMI στη μεταποίηση στο 45,3 τον Οκτ.΄12, από 46,1 τον Σεπ.΄12, επίπεδο που συμβαδίζει με ύφεση στον κλάδο και σηματοδοτεί πτώση της βιομηχανικής παραγωγής, μετά την ικανοποιητική αύξησή της κατά 0,6% σε μηνιαία βάση τον Αύγ.΄12. Ο δείκτης PMI στις υπηρεσίες βελτιώθηκε ελαφρά στο 46,2 τον Οκτ.΄12, από 46,1 τον Σεπ.΄12, ενώ ενθαρρυντική είναι η μικρή άνοδος του υπο-δείκτη στην απασχόληση στο 47,1 τον Οκτ.΄12, από 46,4 τον Σεπ.΄12, αν και το ποσοστό ανεργίας στη ΖτΕ ανήλθε σε νέο ιστορικά υψηλό επίπεδο, στο 11,6% τον Σεπτ.’12.
Στη Γερμανία, ο ενοποιημένος δείκτης ΡΜΙ επιδεινώθηκε σημαντικά στο 48,1 τον Οκτ.΄12, μετά την βελτίωση που σημειώθηκε τον Σεπ.΄12 στο 49,7, από 47,0 τον Αύγ.΄12. Μεγαλύτερη συρρίκνωση έχει υποστεί ο κλάδος της βιομηχανίας, με τον δείκτη στη μεταποίηση (ΡΜΙ manufacturing) να διαμορφώνεται στο 45,7 τον Οκτ.΄12, από 47,4 τον Σεπ.΄12, και παραμένει κάτω του 50 για 8ο συνεχή μήνα. Η εξέλιξη αυτή σε συνδυασμό με την διαμόρφωση του υποδείκτη των παραγγελιών εξαγωγών προϊόντων μεταποίησης σε πολύ χαμηλό επίπεδο, στο 41,0, αλλά και την υποχώρηση του δείκτη επιχειρηματικού κλίματος IF, στο 100,0 τον Οκτ.΄12 (χαμηλότερο επίπεδο από τον Φεβ.΄10(, δείχνει την αναμενόμενη επιβράδυνση του εξαγωγικού τομέα το 4ο 3μηνο’12, καθώς οι επιχειρήσεις ήδη επηρεάζονται από την ύφεση σε πολλές οικονομίες της ΖτΕ αλλά και την επιβράδυνση της παγκόσμιας ζήτησης.
Ο δείκτης ΡΜΙ στις υπηρεσίες στη Γερμανία διαμορφώθηκε στο 49,3 τον Οκτ.΄12, από 49,7 τον Σεπ.΄12, παρά τις προσδοκίες για βελτίωσή του στο 50,0. Συνεπώς, φαίνεται ότι και ο κλάδος των υπηρεσιών και η ιδιωτική ζήτηση δεν θα συνεχίσουν να στηρίζουν την ανάπτυξη της οικονομίας. Ωστόσο, ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης βελτιώθηκε απροσδόκητα στο υψηλότερο επίπεδο από τον Οκτ.΄07, στο 6,3 τον Νοέμ.΄12, από 6,1 τον Οκτ.΄12 καθώς οι συνθήκες στην αγορά εργασίας, παρόλο που τους τελευταίους μήνες δεν βελτιώνονται, παραμένουν σε ικανοποιητικό επίπεδο και οι μισθολογικές αμοιβές αυξήθηκαν κατά 3,2% σε ετήσια βάση τον Ιούλ.΄12, υψηλότερη αύξηση από τον Οκτ.΄08. Όσον αφορά στην ανεργία, από τα εθνικά στατιστικά στοιχεία της Γερμανίας, προκύπτει ότι ο αριθμός των ανέργων αυξήθηκε για 7ο συνεχή μήνα κατά 20 χιλ. σε μηνιαία βάση τον Οκτ.΄12. από +12 χιλ. Σεπ.΄12, στα 2,937 εκατ. άτομα. Το ποσοστό ανεργίας παρέμεινε πάντως στο 6,9% και τον Οκτ.΄12. Τα ανωτέρω, δείχνουν νέα επιβράδυνση της ιδιωτικής κατανάλωσης που αυξήθηκε κατά 0,3% σε 3μηνιαία βάση το 2ο 3μηνο.΄12 και συνέβαλλε θετικά στο ΑΕΠ. Η καταναλωτική δαπάνη προβλέπεται να αυξηθεί κατά 0,7% το 2012, από 1,7% το 2011, σύμφωνα με την έκθεση του ΔΝΤ τον Οκτ.΄12.
Στη Γαλλία, ο ενοποιημένος δείκτης ΡΜΙ βελτιώθηκε στο 44,8 τον Οκτ.΄12, από 43,2 τον Σεπ.΄12. Η άνοδος του δείκτη προήλθε από την βελτίωση του δείκτη στη μεταποίηση, στο 43,5 τον Οκτ.΄12, από 42,7 τον Σεπ.΄12, αν και ο κλάδος αναμένεται να αντιμετωπίσει εντονότερη ύφεση, καθώς πολλές επιχειρήσεις προχωρούν σε απολύσεις, η ανεργία βρίσκεται σε υψηλό επίπεδο 13 ετών και η οικονομία πιθανότατα έχει συρρικνωθεί το 3ο 3μηνο.΄12. Βελτίωση σημείωσε και ο αντίστοιχος δείκτης στις υπηρεσίες στο 46,2 τον Οκτ.΄12, από 45,0 τον Σεπ.΄12. Τέλος, ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης υποχώρησε στο 84 τον Οκτ.΄12, από 85 τον Σεπ.΄12, αντικατοπτρίζοντας τις ανησυχίες των καταναλωτών για τις μελλοντικές οικονομικές τους συνθήκες, καθώς ο αριθμός των ανέργων αυξάνεται συνεχώς και διαμορφώνεται στα 3,06 εκατ. άτομα τον Σεπ.΄12.
