Προβλέπεται πτώση του πραγματικού ΑΕΠ κατά -4,0% το 2013 και ανάκαμψη με αύξησή του κατά 0,6% το 2014 (για πρώτη φορά θετική ανάπτυξη από το 2007), όπως επισημαίνει στο εβδομαδιαίο δελτίο της η Alpha Bank.
Ο Προϋπολογισμός του 2013 (Π2013) φαίνεται τελικά να κλείνει με πρωτογενές πλεόνασμα σημαντικού ύψους, ενωρίτερα από ότι είχε προγραμματισθεί, με προοπτική περαιτέρω βελτίωσης το επόμενος έτος όπως αποτυπώνεται στον Προϋπολογισμό του 2014 (Π2014) που πρόσφατα δημοσιοποιήθηκε. Η εντυπωσιακή αυτή επιτυχία στον τομέα της δημοσιονομικής προσαρμογής, που επιβεβαιώνεται ουσιαστικά και από την εκτέλεση του προϋπολογισμού της Κεντρικής Κυβέρνησης στο 10μηνο Ιαν. – Οκτ. 2013, δημιουργεί ένα πολύ σταθερό έδαφος για την καλύτερη επίσης, από ότι προγραμματίζεται, υλοποίηση και του Π2014.
Ειδικότερα, η υλοποίηση του Π2014 εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την επίτευξη περαιτέρω προόδου στους τομείς του εξορθολογισμού της λειτουργίας του κράτους με αύξηση της παραγωγικότητάς του και της συμβολής του στην ανάπτυξη της οικονομίας και στη δίκαιη είσπραξη των εσόδων του κράτους από όλους που είναι υπόχρεοι με βάση την ισχύουσα νομοθεσία. Εξαρτάται βέβαια και από την πρόοδο που θα επιτευχθεί όσον αφορά τον εξορθολογισμό της φορολογικής νομοθεσίας, με βασικό στόχο την ανάκαμψη και την ανάπτυξη της οικονομίας. Μετά τη δραστική δημοσιονομική προσαρμογή που επιτεύχθηκε στην περίοδο 2010-2013, η Ελλάδα δεν έχει πια κανένα πρόβλημα όσον αφορά την επίτευξη των πρωτογενών πλεονασμάτων που προβλέπονται από το ΜΠΔΣ 2013-2017, εάν επιβεβαιωθούν οι προοπτικές που ήδη διαμορφώνονται για αύξηση του ΑΕΠ άνω του 1,1% το 2014 και άνω του 3,0% από το 2015 και μετά, με προσέλκυση σημαντικών επενδυτικών κεφαλαίων (όπως ήδη συμβαίνει στην τρέχουσα περίοδο) και με αντίστοιχη αύξηση και της διεθνώς ανταγωνιστικής απασχόλησης στην εγχώρια οικονομία. Πιο αναλυτικά:
Ο Π2013 προέβλεπε ότι το πρωτογενές ισοζύγιο της γενικής κυβέρνησης θα ήταν μηδενικό το 2013, από έλλειμμα -1,5% του ΑΕΠ το 2012. Ωστόσο, στην Εισηγητική Έκθεση του Π2014 προβλέπεται τώρα ότι το 2013 κλείνει με πρωτογενές πλεόνασμα € 812 εκατ. (0,4% του ΑΕΠ), από € 340 εκατ. που προέβλεπε το Προσχέδιο του Π2014. Επιπλέον, τα στοιχεία εκτέλεσης του Π2013 στο 10μηνο του 2013 δείχνουν ότι είναι τώρα πολύ πιθανό ότι το πρωτογενές πλεόνασμα του 2013 θα είναι σημαντικά μεγαλύτερο από αυτό που προβλέπει ο Π2014 και ενδεχομένως θα υπερβεί τα € 1,5 δις. Εάν αυτό συμβεί, τότε η προσαρμογή που απαιτείται για να επιτευχθεί πρωτογενές πλεόνασμα στη ΓΚ ύψους € 2,9 δις το 2014 δεν υπερβαίνει τα € 1,4 δις, έναντι της προσαρμογής κατά € 4,3 δις που πραγματοποιήθηκε το 2013.
Σημειώνεται μάλιστα ότι το πλεόνασμα των € 0,81 δις στη ΓΚ στον Π2013 (όπως αυτό εκτιμάται στον Π2014) προκύπτει παρά την εκτίμηση ότι: α) τα καθαρά έσοδα του Τακτικού Προϋπολογισμού (Τ.Π.) κατά το τρέχον έτος θα μειωθούν κατά -5,4%, όταν στο 10μηνο 2013 η πτώση τους είναι μόνο -4,3%, και β) οι πρωτογενείς δαπάνες του Τ.Π. θα μειωθούν κατά -5,7%, όταν η πτώση τους στο 10μηνο 2013 διαμορφώθηκε στο -6,7%. Αυτά τα δύο κονδύλια, σε συνδυασμό με την εξέλιξη των ιδίων εσόδων των ασφαλιστικών ταμείων, των ΟΤΑ και των Νομικών Προσώπων και των ΔΕΚΟ που είναι ενταγμένα στη Γενική Κυβέρνηση προσδιορίζουν σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της δημοσιονομικής προσαρμογής στη χώρα. Στον Π2014 δεν είναι εμφανής η πορεία των ιδίων εσόδων των ασφαλιστικών ταμείων και των άλλων οργανισμών που προαναφέρθηκαν, αφού αναφέρονται μόνο τα συνολικά έσοδα των οργανισμών αυτών – στα οποία περιλαμβάνονται και οι επιχορηγήσεις από τον Τ.Π – και το τελικό τους αποτέλεσμα. Επομένως, επικεντρωνόμαστε μόνο στα καθαρά έσοδα και στις πρωτογενείς δαπάνες του Τ.Π.
Όσον αφορά τα καθαρά έσοδα του Τ.Π. σημειώνεται ότι με βάση την εκτέλεση του Π2013 στο 10μηνο.2013 η πτώση τους το έτος ως σύνολο θα είναι πιθανότατα χαμηλότερη του -5,4%, που ούτως ή άλλως είναι αδικαιολόγητα μεγάλη, για τους ακόλουθους λόγους:
α) Διότι συμβαίνει σε μια χρονιά κατά την οποία επιβλήθηκαν 4-φόροι στην περιουσία επιπρόσθετα των κανονικών φόρων (ΕΕΤΗΔΕ και ΕΕΤΑ). Από αυτούς τους επιπλέον φόρους θα έπρεπε να εισπραχθούν το 2013 επιπλέον έσοδα ύψους € 3,0 δις περίπου έναντι των εισπράξεων από τους φόρους περιουσίας το 2012 (€ 2,86 δις). Αντί αυτών των ποσών προβλέπεται ότι οι εισπράξεις από τους φόρους περιουσίας το 2013 δεν υπερβαίνουν τα € 3,63 δις, δηλαδή θα είναι μόνο κατά € 0,8 δις αυξημένες έναντι του 2012, όπου είχε επιβληθεί μόνο ο ΕΕΤΗΔΕ. Αυτό σημαίνει ότι άνω των € 2,2 δις βεβαιωμένοι φόροι περιουσίας το 2013 δεν εισπράχθηκαν κατά το έτος αυτό. Η Κυβέρνηση ευελπιστεί ότι θα εισπράξει ένα σημαντικό μέρος από αυτούς τους φόρους το 2014, έτος κατά το οποίο προβλέπει ότι οι εισπράξεις από τους φόρους περιουσίας θα ανέλθουν στα € 3,94 δις και θα είναι αυξημένες κατά 8,3% έναντι του 2013. Η εκτίμηση αυτή στηρίζεται, προφανώς, στην πρόβλεψη της είσπραξης το 2014 περίπου € 2,0 δις από τους φόρους περιουσίας που επιβλήθηκαν (και δεν πληρώθηκαν) το 2013 και επιπλέον € 1,9 δις από τον νέο φόρο ακινήτων και περιουσίας (ΕΦΙΑ+ΦΑΠ 2014). Υπάρχει, επομένως, εδώ σημαντική μεταφορά εσόδων από το 2013 στο 2014. Πάντως, με βάση τα στοιχεία εκτέλεσης του Π2013 στο 10μηνο.2013 οι εισπράξεις από τους φόρους περιουσίας το 2013 θα είναι πιθανότατα υψηλότερες από τις εκτιμήσεις.
β) Διότι οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην εκτιμώμενη πτώση των εσόδων από τον ΦΕΦΠ κατά -19,9% το 2013, παρά το ότι στο έτος αυτό επρόκειτο να εισπραχθούν βεβαιωμένα έσοδα άνω των € 4,0 δις από τα εκκαθαριστικά του ΦΕΦΠ του 2012 που δεν εισπράχθηκαν το 2012. Γενικά, οι εισπράξεις από τους ΦΕΦΠ και από τον ΦΕΝΠ αναμένεται να ανέλθουν στα € 9,62 δις το 2013 και να είναι μειωμένες κατά -17,7% έναντι του 2012. Για το 2014 αναμένεται αύξησή τους κατά 11,9%, αλλά θα εξακολουθήσουν να είναι κατά € 1,0 δις χαμηλότερες από το 2012, παρά τα νέα μέτρα ύψους άνω των € 3,0 δις που έχουν ληφθεί για αύξηση αυτών των εσόδων από τον Νοέμ.2012 και τα οποία έχουν αυξήσει σημαντικά την φορολογική επιβάρυνση των συνεπών φορολογουμένων με πολύ δυσμενείς επιπτώσεις στην οικονομία. Το σημαντικό είναι ότι σε μια οικονομία στην οποία η οικονομική δραστηριότητα υπερβαίνει κατά πολύ τα € 200 δις, ακόμη και μετά την πρωτοφανή πτώσης της κατά άνω των € 45 δις τα τελευταία 5-έτη, από τον ΦΕΝΠ θα εισπραχθούν το 2013 € 1,64 δις, ενώ μόνο οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις από τον ΦΠΑ ανέρχονταν στο τέλος Ιουλ.2013 στα € 13,5 δις.
γ) Διότι οφείλεται στη διαφαινόμενη αδυναμία αύξησης των εσόδων από τους Άμεσους φόρους παρελθόντων οικονομικών ετών (ΠΟΕ), οι οποίοι, όπως φαίνεται διαμορφώθηκαν το 2013 (αν αφαιρεθούν οι εκτιμώμενες εισπράξεις από τους ΦΑΠ 2010, 2011 και 2012) σε επίπεδα χαμηλότερα ακόμη και από τα ήδη χαμηλά επίπεδα του 2012 (€ 1,81 δις). Μάλιστα, και το 2014 προβλέπεται αυτά τα έσοδα να περιοριστούν στα € 1,97 δις, με την υπόθεση, προφανώς, ότι τα πρόσθετα έσοδα από τους ανωτέρω φόρους περιουσίας θα καταχωρηθούν στους φόρους περιουσίας και όχι στους άμεσους φόρους ΠΟΕ όπως το 2013. Το ίδιο συμβαίνει και με τους έμμεσους φόρους ΠΟΕ, από τους οποίους οι εισπράξεις εκτιμάται ότι θα ανέλθουν στα € 572 εκατ. το 2013 και ότι θα αυξηθούν στα € 632 εκατ. το 2014. Αυτά τα έσοδα είναι ελάχιστα αν συγκριθούν με το ύψος των συσσωρευμένων ληξιπρόθεσμων απαιτήσεων του κράτους από φορολογικές υποθέσεις που έχουν τώρα υπερβεί τα € 63 δις, με αύξησή τους κατά άνω των € 18 δις το 2012 και το 2013. Σε αυτά θα πρέπει να προστεθούν και € 15 δισ. περίπου που είναι οι ληξιπρόθεσμες οφειλές στα ασφαλιστικά ταμεία. Επιπλέον αυτών σε πολλά δις. ανέρχονται και οι οφειλές ιδιωτών από υποθέσεις που δεν έχουν ακόμη ελεγχθεί για να βεβαιωθούν οι σχετικές φορολογικές υποχρεώσεις.
δ) Διότι οφείλεται στη διατήρηση των επιστροφών φόρων σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, δηλαδή στα € 2,9 δις το 2013, παρά τον καταποντισμό των εσόδων, τόσο από τους φόρους εισοδήματος όσο και από τον ΦΠΑ. Μάλιστα, οι επιστροφές φόρων το 2013 υπερέβησαν τα € 3,62 δις με την πληρωμή επιπλέον υποχρεώσεων επιστροφών φόρων ύψους € 723 εκατ. από προηγούμενα έτη. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2013 σημειώθηκε σημαντική βελτίωση στη διαδικασία πληρωμών από το κράτος των επιστροφών φόρων και επίσης πραγματοποιήθηκε η πληρωμή ενός μεγάλου όγκου των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων του κράτους προς τις επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν είχε, προφανώς, καμιά θετική επίπτωση στην είσπραξη των κρατικών εσόδων από τον ΦΠΑ και από τον φόρο εισοδήματος, ενώ οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις και η φορολογική παραβατικότητα των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων προς το κράτος συνεχίζουν να αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς. Επιπλέον των όσων αναφέρθηκαν για τις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις από τον ΦΠΑ, σημειώνεται εδώ ότι οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις από τον φόρο εισοδήματος ανέρχονταν στα € 10,66 δις στα τέλη Ιουλίου 2013, ενώ οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις από πρόστιμα λόγω παραβιάσεων του ΚΒΣ ανέρχονταν στα € 22,02 δις.
Από την άλλη πλευρά, η πτώση των εσόδων του Τ.Π. το 2013 οφείλεται (αναπόφευκτα) και στη μεγάλη πτώση των εσόδων από τους φόρους (ΦΠΑ και ΕΦΚ) στα καύσιμα με απώλειες εσόδων ύψους άνω των € 550 εκατ. Σημειώνεται ότι η πτώση των εσόδων της κατηγορίας αυτής οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στις εξαιρετικά ευνοϊκές καιρικές συνθήκες τόσο στην χειμερινή περίοδο Ιαν.-Απρ.2013 όσο και στο 2μηνο Οκτ.-Νοεμβρίου 2013 και συνέβη παρά την αύξηση της φορολογίας στο πετρέλαιο θέρμανσης. Η πτώση της ζήτησης για πετρέλαιο θέρμανσης οφείλεται κυρίως στις καλές καιρικές συνθήκες, ενώ η μεγάλη αύξηση του φόρου στο πετρέλαιο θέρμανσης, απέτρεψε, προφανώς, την κατανάλωση πετρελαίου θέρμανσης με δεδομένο το γεγονός ότι η κατανάλωση αυτή ήταν δυνατό να περιοριστεί δραστικά λόγω των καλών καιρικών συνθηκών. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην περίοδο Οκτ.-Νοεμ.2013 οι ανάγκες για χρήση πετρελαίου θέρμανσης στις περισσότερες μεγάλες πόλεις της χώρας είναι δραστικά περιορισμένες αφού η θερμοκρασία κυμαίνεται επίμονα σε σχετικά υψηλά για την εποχή επίπεδα. Επιπλέον, ακόμη και στους καλοκαιρινούς μήνες ο καιρός ήταν σχετικά ήπιος (χωρίς μεγάλες θερμοκρασίες) μειώνοντας σημαντικά την ανάγκη για κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στα κλιματιστικά. Αποτέλεσμα των ανωτέρω ήταν η μεγάλη μείωση των φορολογικών εσόδων για το κράτος, αλλά και η μη επιβάρυνση των καταναλωτών με υπερβολικές δαπάνες για πετρέλαιο θέρμανσης και για άλλα ενεργειακά προϊόντα. Οι καλές καιρικές συνθήκες και αποτελεσματική αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου με την εξίσωση του φόρου στο πετρέλαιο θέρμανσης με τον φόρο στο πετρέλαιο κίνησης συνέβαλαν επίσης σε σημαντική μείωση των εισαγωγών πετρελαίου, για πρώτη χρονιά στην περίοδο της κρίσης στην Ελλάδα, με ευνοϊκές επιπτώσεις στο ισοζύγιο πληρωμών της χώρας. Το σημαντικό είναι ότι το πρωτογενές πλεόνασμα στη ΓΚ το 2013 επιτεύχθηκε παρά την πολύ μεγάλη απώλεια εσόδων από την φορολογία των καυσίμων, η οποία απετέλεσε, ωστόσο, σημαντικό παράγοντα ανακούφισης των νοικοκυριών. Τα τελευταία πλήρωσαν λιγότερο για θέρμανση και κλιματισμό το 2013 από ότι στα προηγούμενα έτη, παρά τη σημαντική αύξηση των φόρων στο πετρέλαιο θέρμανσης. Στον Π2014 εκτιμάται ότι τα έσοδα από τους φόρους στα καύσιμα θα είναι ελαφρά αυξημένα (ΦΠΑ: 3,7%, ΕΦΚ: 2,5%) από τα καταποντισμένα επίπεδά τους το 2013. Η εκτίμηση αυτή είναι, προφανώς, υποτιμημένη, ιδιαίτερα αν οι εξαιρετικά ευνοϊκές καιρικές συνθήκες του 2013 δεν επαναληφθούν και το 2014.
Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η συζήτηση από σήμερα για νέα μέτρα αύξησης των εσόδων και μείωσης των δαπανών στον Π2014 είναι εντελώς ανεδαφική με δεδομένη τη δυνατότητα και την αντικειμενική ανάγκη για σημαντική αύξηση των εσόδων από όλες τις ανωτέρω πηγές και ιδιαίτερα από τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του εισπρακτικού μηχανισμού τόσο στην είσπραξη των τρεχόντων φόρων εισοδήματος, περιουσίας και δαπάνης, χωρίς την επιβολή κανενός πρόσθετου μέτρου, όσο και στην είσπραξη των άμεσων και έμμεσων φόρων παρελθόντων οικονομικών ετών (ΠΟΕ). Με την ενίσχυση του φοροεισπρακτικού μηχανισμού και με την αναμενόμενη περαιτέρω εξομάλυνση της λειτουργίας της οικονομίας το 2014-με θετική αύξηση του ΑΕΠ και της απασχόλησης (αντί της μεγάλης μείωσής τους κατά το 2013), η προβλεπόμενη αύξηση των καθαρών εσόδων του Τ.Π. κατά 3,6% το 2014 (μετά τον καταποντισμό τους κατά 5,4% το 2013 με μεταφορά σημαντικών εσόδων το 2014) μπορεί και πρέπει να υπερκαλυφθεί.
Όσον αφορά τις πρωτογενείς δαπάνες του Τ.Π., είναι πολύ πιθανό ότι η πτώση τους το 2013 θα υπερβεί το -6,4%, έναντι του -5,7% που εκτιμάται στην Εισηγητική Έκθεση του Π2014 και από -6,7% που είναι η πτώση τους στο 10μηνο.2013. Βέβαια, το τελικό αποτέλεσμα θα κριθεί και από την απόφαση για την κατανομή των πληρωμών των επιχορηγήσεων στα ασφαλιστικά ταμεία μεταξύ των Π2013 και Π2014. Επίσης, το θέμα θα κριθεί και από την εξέλιξη των εσόδων των ασφαλιστικών ταμείων στο 4ο 3μηνο του 2013. Η πορεία είσπραξης των εσόδων αυτών είχε βελτιωθεί στο 3ο 3μηνο 2014, έναντι του 1ου 6μήνου του 2013. Ειδικότερα, εκτιμάται ότι οι επιχορηγήσεις των ΟΚΑ (συμπεριλαμβανομένου του ΕΟΠΥΥ και των Νοσοκομείων) θα ανέλθουν στα € 15,08 δις το 2013, έναντι € 14,97 δις που προέβλεπε το ΜΠΔΣ 2013-2016 και έναντι € 16.43 δις το 2012. Αυτές οι επιχορηγήσεις αναμένεται να μειωθούν στα € 12,8 δις το 2014, συμβάλλοντας κατά το μεγαλύτερο μέρος της προϋπολογιζόμενης μείωσης των πρωτογενών δαπανών του Τ.Π. το 2014. Επίσης, οι επιχορηγήσεις στους ΟΤΑ εκτιμώνται στα € 3,08 δις το 2013, από € 2,81 δις το 2012 (αύξηση κατά 9,4%), ενώ προϋπολογίζεται μόνο μικρή πτώση τους κατά 3,0% το 2014.
Σε κάθε περίπτωση, η μεγαλύτερη του αναμενομένου πτώση των πρωτογενών δαπανών του Τ.Π. στο 10μηνο του 2013 σηματοδοτεί την μεγαλύτερη από το -5,7% πτώση αυτών των δαπανών το 2013 ως σύνολο. Αν αυτό συμβεί, τότε η επιπλέον προσαρμογή που απαιτείται το 2014 θα είναι μικρότερη από αυτή που απαιτεί ο Π2014. Ειδικότερα, η προϋπολογιζόμενη πτώση αυτών των δαπανών το 2014 ανέρχεται στα € 2,88 δις με βάση τις εκτιμήσεις του Π2014. Το σύνολο αυτής της εξοικονόμησης θα προέλθει από την δραστική μείωση κατά € 3,1 δις των μεταβιβαστικών πληρωμών που πραγματοποιούνται από τον Τ.Π. προς τους ΟΚΑ, τους ΟΤΑ και άλλους οργανισμούς.
Για την υλοποίηση του προϋπολογισμού το 2014 εφαρμόζονται τα μέτρα που έχουν θεσπιστεί από τον Νέομ.2012 και κατά το 2013, καθώς και νέα διαρθρωτικά μέτρα που εξειδικεύονται στην τρέχουσα περίοδο. Τα κυριότερα από αυτά τα μέτρα επιδιώκουν την βελτίωση του θεσμικού πλαισίου και του μηχανισμού είσπραξης των εισφορών και καταβολής των συντάξεων των ασφαλιστικών ταμείων για την πιο αποτελεσματική αύξηση των εσόδων τους από εισφορές ασφαλισμένων και για την περαιτέρω μείωση των δαπανών για συντάξεις και για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.
Για παράδειγμα, σημειώνεται η προωθούμενη νέα μεγάλη μείωση των τιμών 6.000 φαρμάκων που θεσπίζεται με τροπολογία που ψηφίσθηκε στις 28/11/2013. Η ρύθμιση αυτή μειώνει τη δαπάνη του κράτους για φάρμακα στα € 2,0 δις το 2014, από € 2,5 δις που θα διαμορφωνόταν χωρίς αυτές τις μειώσεις τιμών, και από € 5,6 δις που ήταν το 2009. Επίσης, η πολιτική καταπολέμησης της ανασφάλιστης εργασίας φαίνεται ότι αποδίδει καρπούς πράγμα που, σε συνδυασμό με την αναμενόμενη αύξηση της απασχόλησης το 2014, μπορεί να συμβάλλουν στη βελτίωση της ροής εισπράξεων εσόδων από τα ασφαλιστικά ταμεία.
Συνολικά, ωστόσο, η υλοποίηση του Π2014 σε αυτόν τον τομέα θα γίνει δυνατή μόνο με την εξασφάλιση της πραγματικά ανταποδοτικής αύξησης των εσόδων των ΟΚΑ, των ΟΤΑ και των ΔΕΚΟ που εξαρτώνται έως τώρα από τις επιχορηγήσεις του Τ.Π. Γενικά, η περαιτέρω μείωση των κρατικών επιχορηγήσεων προς τους ΟΤΑ, τους ΟΚΑ, τα Νοσοκομεία, τις Αστικές συγκοινωνίες, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, ή προς κάθε Οργανισμό ή Επιχείρηση που εξαρτιόνταν έως τώρα από το κράτος, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με αποτελεσματικό τρόπο, χωρίς την σημαντική αύξηση των ιδίων εσόδων όλων αυτών των Οργανισμών. Για παράδειγμα, τα ελληνικά πανεπιστήμια δεν θα μπορέσουν να διατηρήσουν το διοικητικό και το επιστημονικό προσωπικό τους στα επίπεδα που έφτασε στην περίοδο της φούσκας του ξένου δανεισμού, αν δεν αλλάξει το θεσμικό πλαίσιο και αν δεν δραστηριοποιηθούν για να εξασφαλίσουν σημαντικά ίδια – ανταποδοτικά έσοδα. Το ίδιο ισχύει με τα νοσοκομεία και με όλες τις κρατικές ΔΕΚΟ. Το ίδιο ισχύει και για τον ΕΟΠΥΥ και για τα ασφαλιστικά ταμεία ως σύνολο. Συντάξεις και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη χωρίς αντίστοιχες εισφορές και ίδια συμμετοχή δεν μπορεί να δίδονται σε μια οικονομία στην οποία τα φορολογικά έσοδα μειώνονται συνεχώς, πολύ πέραν της μείωσης που δικαιολογείται από την ύφεση και την ανεργία.
Ελληνική Οικονομία
Προϋπολογισμός 2014 (Π2014): Στην Εισηγητική Έκθεση του Π2014, αναφέρονται οι εκτιμήσεις της Κυβέρνησης όσον αφορά την εξέλιξη του ΑΕΠ (σε σταθερές τιμές του 2005). Οι εκτιμήσεις αυτές συμφωνήθηκαν, προφανώς, με την Τρόικα πριν τη δημοσίευση των στοιχείων για την περιορισμένη πτώση του ΑΕΠ κατά 3,99% στο 9μηνο.2013. Για να επαληθευτούν, θα πρέπει η πτώση του ΑΕΠ στο τρέχον 4ο 3μηνο 2013 να υπερβεί το -4,0% σε ετήσια βάση, από -2,96% στο 3ο 3μηνο.2013 και από 3,67% στο 2ο 3μηνο.2013. Ειδικότερα, προβλέπεται πτώση του πραγματικού ΑΕΠ κατά -4,0% το 2013 και ανάκαμψη με αύξησή του κατά 0,6% το 2014 (για πρώτη φορά θετική ανάπτυξη από το 2007). Ωστόσο προβλέπεται μεγάλη πτώση του ονομαστικού ΑΕΠ κατά -5,6% στα € 182,91 δις το 2013 και ελάχιστη αύξησή του κατά 0,1% στα € 183,1 δις το 2014, με τον αποπληθωριστή του ΑΕΠ να σημειώνει μεγάλη πτώση κατά -1,7% το 2013 και κατά -0,5% το 2014. Η ιδιωτική κατανάλωση εκτιμάται να σημειώσει μεγάλη πτώση κατά -6,7% το 2013 (2012: -9,1%), η οποία θα περιοριστεί στο -1,6% το 2014. Η δημόσια κατανάλωση θα σημειώνει επίσης μεγάλη πτώση κατά -4,9% το 2013 (2012: -4,2%) και κατά -4,0% το 2014. Οι καθαρές εξαγωγές θα συνεχίσουν να έχουν σημαντική θετική επίπτωση στην αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,6 π.μ. το 2013 και κατά 1,6 π.μ. το 2014. Τέλος, οι συνολικές επενδύσεις θα είναι μειωμένες και πάλι κατά -5,9% το 2013 (2012: -19,2%) για να σημειώσουν αύξηση κατά 5,3% το 2014.
Το πρωτογενές ισοζύγιο της ΓΚ το 2013 εκτιμάται τώρα να είναι πλεονασματικό στα € 812 εκατ. (0,4% του ΑΕΠ), έναντι ελλείμματος €2,914 δισ. το 2012 (-1,5% του ΑΕΠ). Το 2014 προβλέπεται ακόμα μεγαλύτερο πλεόνασμα ύψους €2,956 δισ. (1,6% του ΑΕΠ). Σημειώνεται ότι στα στοιχεία αυτά δεν συμπεριλαμβάνονται: α) τα έσοδα ύψους € 3,11 δις για το 2013 και € 2,45 δις για το 2014 από τις επιστροφές στην Ελλάδα των κερδών της ΕΚΤ και των εθνικών κεντρικών τραπεζών των χωρών της ΖτΕ από τα ελληνικά κρατικά ομόλογα που είχαν στην κατοχή τους (SMP και ANFA). Μάλιστα, το αποτέλεσμα αυτό για το 2013 είναι καλύτερο από αυτό που είχε αρχικά εκτιμηθεί στο Μεσοπρόθεσμο 2013-2016 και παρά την μεγάλη μείωση των καθαρών εσόδων του Τ.Π., όπως αναφέρεται στην Επισκόπηση.
Ειδικότερα, όσον αφορά την εκτέλεση του Π2013 από την πλευρά των εσόδων σημειώνονται επίσης και τα ακόλουθα:
Τα έσοδα από τους άμεσους φόρους προβλέπεται να διαμορφωθούν τελικά κατά € 233 εκατ. χαμηλότερα από ότι τα προβλεπόμενα στο Μεσοπρόθεσμο ΜΠΔΣ 2013-2016. Αυτό θα συμβεί παρά το ότι τα έσοδα από τον ΦΕΦΠ θα ανέλθουν τελικά στα € 7,98 δις το 2013, από € 7,76 δις που είχαν προϋπολογιστεί. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται ασφαλώς στην πρόβλεψη για τεράστια πτώση των εσόδων από τον ΦΕΦΠ το 2013, η οποία διευκόλυνε τις αρμόδιες υπηρεσίες να θεωρήσουν ως επιτυχία την τελική πτώση των εσόδων από τον φόρο αυτό κατά -19,9%. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται τώρα ότι η πτώση των εσόδων από άμεσους φόρους σε σχέση με τον προϋπολογισμό τους οφείλεται αποκλειστικά στη μεγάλη υστέρηση των εσόδων από τους φόρους περιουσίας κατά περίπου € 1,0 δις σε σχέση με το ποσό που είχε προβλεφθεί στο ΜΠΔΣ το οποίο ήταν ήδη σημαντικά υποεκτιμημένο. Σύμφωνα με την Εισηγητική Έκθεση του Π2014, η απόκλιση αυτή οφείλεται κατά ένα μέρος στην παράταση που δόθηκε στην αποπληρωμή των φόρων περιουσίας τρέχοντος έτους (ΦΑΠ 2013) και παρελθόντων οικονομικών ετών (ΦΑΠ 2011 και 2012), η είσπραξη των οποίων θα ολοκληρωθεί τον Φεβ.2014. Ωστόσο, αυτή η εξήγηση ελάχιστα δικαιολογεί την πρόβλεψη για είσπραξη εσόδων από τους φόρους περιουσίας ύψους € 3,94 δις το 2014. Ο μόνος τρόπος για να εισπραχθεί αυτό το ποσό το 2014 είναι με την είσπραξη περί τα € 2,0 δις από τους φόρους περιουσίας που επιβλήθηκαν το 2013, όπως αναλύεται στην Επισκόπηση. Σε κάθε περίπτωση, η υπέρμετρη φορολογική επιβάρυνση από τους φόρους περιουσίας που επιβλήθηκε το 2013, οδήγησε σε απώλεια εσόδων όχι μόνο από τους φόρους περιουσίας αλλά και από τους φόρους εισοδήματος έναντι του 2012.
γ) Τα έσοδα από τον ΦΠΑ εκτιμάται ότι θα είναι ελαφρά μειωμένα (κατά € 100 εκατ.) σε σχέση με τις προβλέψεις του ΜΠΔΣ και ότι θα μειωθούν τελικά κατά -8,8% σε ετήσια βάση το 2013, μετά τη μεγάλη πτώση τους κατά -11,4% το 2012. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα έσοδα στην κατηγορία λοιπών, όπου περιλαμβάνει και τον ΦΠΑ στην εστίαση, θα είναι αυξημένα κατά € 161 εκατ. έναντι του στόχου που είχε τεθεί στο ΜΠΔΣ, παρά την μείωση του ΦΠΑ στην εστίαση στο 13%. Επιπλέον, ο Π2014 προβλέπει πτώση των εσόδων από τον ΦΠΑ των λοιπών προϊόντων (εκτός καυσίμων και καπνού) κατά -9,0% το 2013, ενώ το 10μηνο Ιαν.-Οκτ.2013 η πτώση τους έχει περιοριστεί στο -7,4%. Συνολικά, τα έσοδα από τον ΦΠΑ στο 10μηνο.2013 ήταν μειωμένα κατά -9,5% και αναμένεται ότι η πτώση τους το 2013 δεν θα υπερβεί τελικά το -8,5%. Η πτώση αυτή είναι και πάλι πολύ μεγάλη, παρά το ότι οφείλεται κατά ένα μέρος στην απώλεια εσόδων από τον ΦΠΑ των καυσίμων λόγω των καλών καιρικών συνθηκών, όπως προαναφέρθηκε. Όπως έχουν αποδείξει οι έρευνες του ΣΔΟΕ η φοροδιαφυγή στον τομέα του ΦΠΑ έχει λάβει πολύ μεγάλες διαστάσεις και αυτή η φοροδιαφυγή στον ΦΠΑ έχει ελαχιστοποιήσει και τα πραγματικά έσοδα από τον ΦΕΝΠ. Η έναρξη μιας διαδικασίας σταδιακής βελτίωσης του φοροεισπρακτικού μηχανισμού σε αυτόν τον τομέα μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση των εσόδων από το 2014, αντί της νέας μείωσής τους κατά -0,8% που προβλέπει ο Π2014.
δ) Τέλος, η υστέρηση στα έσοδα από τον ΕΦΚ ενεργειακών προϊόντων ανήλθε στα € 273 εκατ. και οφείλεται στην μείωση της ζήτησης για πετρέλαιο θέρμανσης κατά 70% το 2013 για τους λόγουςπου αναλύθηκαν στην Επισκόπηση. Σημειώνεται ότι η πτώση των εσόδων αυτών εκτιμάται στο -9,5% στον Π2014, ενώ στο 10μηνο Ιαν.-Οκτ.2013 τα έσοδα αυτά εμφανίζονται μειωμένα κατά -19,5%. Είναι πολύ πιθανό, επομένως ότι η πτώση τους το 2013 θα υπερβεί τα € 350 εκατ. αφού ούτε τον Νοέμβριο του 2013 χρησιμοποιήθηκε πετρέλαιο θέρμανσης στην Αθήνα και σε πολλές άλλες μεγάλες πόλεις της χώρας. Από την άλλη πλευρά, η αύξηση των εσόδων αυτών το 2014 θα είναι πολύ μεγαλύτερη από το +2,5% που προβλέπει ο Π2014.
Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και με τις ανωτέρω δυσμενέστερες των αναμενομένων εξελίξεις στις επιστροφές φόρων, στη φορολογία των ακινήτων και στον ΦΠΑ, γεγονός παραμένει ότι η χώρα θα έχει ένα σημαντικό πρωτογενές πλεόνασμα στη ΓΚ από το 2013. Με αυτό το δεδομένο και με τις αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας να βελτιώνονται ταχέως, η υλοποίηση του Π2014 με την επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος στη ΓΚ ύψους άνω του 1,6% του ΑΕΠ για το 2014 θα πρέπει να θεωρείται απολύτως εφικτή.
Όσον αφορά στους λοιπούς τομείς που συνθέτουν την Γενική Κυβέρνηση σημειώνεται ότι το καθαρό πλεόνασμά τους αυξήθηκε στα € 3,48 δις το 2013, από € 0,95 δις το 2012, ενώ αναμένεται να διαμορφωθεί στα € 1,0 δις το 2014, λαμβάνοντας υπόψη και τη μείωση των επιχορηγήσεών τους από τον Τ.Π.
Τέλος, ο στόχος για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές που θα πληρωθούν το 2013 αναπροσαρμόζεται στα € 6,595 δισ., ενώ επιπλέον ποσό ύψους € 1,5 δισ. θα πληρωθούν το 2014. Σημειώνεται ότι από τον Δεκ.2012 μέχρι και τον Οκτ.2013, έχει ολοκληρωθεί η αποπληρωμή ληξιπρόθεσμων οφειλών προς ιδιώτες ύψους € 5,187 δισ.
Όσον αφορά το 2014, ο Π2014 προβλέπει το πρωτογενές πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης θα αυξηθεί στα € 2,956 δισ. ή 1,6% του ΑΕΠ. Η βελτίωση αυτή θα προέλθει κυρίως από την βελτίωση στον Κρατικό Προϋπολογισμό τόσο από την πλευρά των εσόδων όσο και των δαπανών. Συγκεκριμένα, το πρωτογενές ισοζύγιο του Κ.Π. εκτιμάται στα € 3,3 δισ. (χωρίς να συμπεριλαμβάνονται έσοδα ύψους € 2,6 δισ. από τα SMP και ANFA). Ο Τ.Π. θα εμφανίζει πλεόνασμα ύψους € 5,0 δισ., έναντι ελλείμματος €131 εκατ. το 2013, το οποίο θα προέλθει από την αύξηση των καθαρών εσόδων κατά 3,6%, αλλά και την νέα μείωση των πρωτογενών δαπανών κατά -6,4%.
Ειδικότερα για το 2014 σημειώνεται: α) η ανακατανομή των εσόδων του φόρους εισοδήματος υπέρ του ΦΕΝΠ με αντίστοιχη μείωση των εσόδων από τον ΦΕΦΠ λόγω της ανακατάταξης ορισμένων επαγγελματικών ομάδων και μικρών επιχειρήσεων από τον δεύτερο φόρο στον πρώτο και λόγω των νέων μέτρων αύξησης των εσόδων από την πηγή αυτή με την κατάργηση του αφορολόγητου και με μείωση φορολογικών απαλλαγών. β) η εντυπωσιακή αύξηση στον φόρο στην περιουσία στα € 3,9 δισ., για τους λόγους που αναφέρθηκαν στην Επισκόπηση, γ) η μείωση των εσόδων των άμεσων φόρων ΠΟΕ το 2014, όπως επίσης προαναφέρθηκε, δ) την νέα μείωση των εσόδων από τον ΦΠΑ κατά -0,8%, μετά την πτώση τους κατά -8,8% το 2013 και -11,4% το 2012 και την αύξηση των εσόδων από ΕΦΚ καυσίμων αλλά και του ΦΠΑ στα πετρελαιοειδή και ε) τη μεγάλη μείωση εσόδων από τους φόρους επί των συναλλαγών, λόγω της μη επανάληψης της είσπραξης σημαντικών εσόδων από τις τράπεζες από τους φόρους συγκέντρωσης κεφαλαίων κ.ά.
Από την άλλη πλευρά, η εκτιμώμενη νέα μεγάλη πτώση, κατά -6,4%, των πρωτογενών δαπανών του Τ.Π. το 2014, έναντι της πτώσης τους κατά -5,7% το 2013 θα προέλθει από την πτώση στις πρόσθετες και παρεπόμενες δαπάνες αλλά και στις καταναλωτικές δαπάνες, ενώ δεν έχει προϋπολογιστεί μείωση στις αποδοχές και τις συντάξεις, το ύψος των οποίων διαμορφώνεται στα €17,7 δισ. και το 2014.
