Συνέντευξη στη Φιλίππα Ταμπάρη
Η Ευγενία Βερελή είναι μία καλλιτέχνης με πολυδιάστατη παρουσία στον χώρο των εικαστικών. Τα όνειρα, όπως και η μυθολογία, αποτελούν πηγή έμπνευσης για εκείνη, καθώς και η ποίηση αλλά και η αρχιτεκτονική, τομείς όπου και εκεί η παρουσία της τέχνης είναι αισθητή. Έχει συμμετάσχει με επιτυχία στο Art Athina, καθώς και σε εκθέσεις στο εξωτερικό.
Σήμερα θα μας παρουσιάσει τη δουλειά της και θα μοιραστεί μαζί μας τις ιστορίες τής προσωπικής της διαδρομής.
Κυρία Βερελή, περιγράψτε μου την τέχνη σας.
Η δουλειά μου αντλεί από όνειρα, τη μυθολογία, τη λαϊκή τέχνη, αλλά και από τη μεσαιωνική ζωγραφική, τη λογοτεχνία, την αρχιτεκτονική και την ποπ κουλτούρα. Μέσα από αυτά τα ετερόκλητα πεδία δημιουργώ έναν ζωγραφικό και γλυπτικό μικρόκοσμο, που επιχειρεί να υφάνει ιστορίες μέσα από τη φαντασία και τον αυτοσχεδιασμό. Η αφήγηση, όπως τη σκέφτομαι, έχει τις ρίζες της σε πολύ πρώιμες μορφές τέχνης, όπως οι σπηλαιογραφίες και τα προϊστορικά γλυπτά, και συνδέεται άμεσα με τη χρήση φυσικών υλικών, κυρίως του πηλού.
Η εργασία με τον πηλό με φέρνει σε επαφή με μια από τις πιο πρωτογενείς ανθρώπινες ανάγκες: Την υλική αποτύπωση των ιστοριών. Ταυτόχρονα, αποτελεί ένα βήμα προς το απλό και το πρωτογενές, μια πρακτική χιλιάδων ετών που επιβεβαιώνει τη άμεση σχέση της τέχνης με τη γη και την ύλη.
Οι ιστορίες που αφηγούμαι διαποτίζονται από έναν ερωτικό τόνο, άλλοτε εμφανή και έντονο, άλλοτε λανθάνοντα. Αυτός ο ερωτισμός δεν με απασχολεί τόσο ως ζήτημα σεξουαλικότητας, όσο ως μια επίμονη ανάγκη για ζωτικότητα, ως ένας τρόπος να διαβάζω τη φύση μέσα από τη δύναμη της αναπαραγωγής και τη συμμετοχή του ανθρώπου σε έναν κύκλο ζωής που γεννά και ανανεώνεται. Πρόκειται για έναν φυσικό κύκλο που έρχεται σε αντίστιξη με τη φθορά της ζωής -και ειδικά της σύγχρονης ζωής- η οποία συχνά υπονομεύει βασικές ανθρώπινες λειτουργίες και ένστικτα. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ερωτισμός λειτουργεί σαν ένα είδος ξορκιού απέναντι στον θάνατο, την ασθένεια, τη ρύπανση και την παρακμή της φύσης.
Τι ακριβώς κάνει ένας εικαστικός καλλιτέχνης;
Ο εικαστικός καλλιτέχνης χρησιμοποιεί μια άλλη γλώσσα για να μιλήσει για τη ζωή. Δεν λειτουργεί περιγραφικά ούτε εξηγητικά, με τον τρόπο που το κάνουν οι καθιερωμένες μορφές λόγου. Παρατηρεί, αφουγκράζεται και καταγράφει όσα συμβαίνουν γύρω του και στη συνέχεια τα μετατρέπει σε εικόνες, μορφές και υλικά.
Θα έλεγα ότι, ο καλλιτέχνης είναι κάποιος που μπορεί να διανύσει μια διαδρομή από το πραγματικό προς το φανταστικό και, μέσα από αυτή τη μετατόπιση, να μιλήσει ίσως πιο διαυγώς για την ίδια την πραγματικότητα. Δεν προσφέρει απαντήσεις με τη μορφή θέσεων ή επιχειρημάτων, δημιουργεί συνθήκες θέασης και εμπειρίας. Και σε αυτές τις συνθήκες, ο θεατής καλείται να εμπλακεί ενεργά, να φτιάξει τις δικές του συνδέσεις.
Ο καλλιτέχνης, με αυτή την έννοια, δεν αποσκοπεί στο να εξηγήσει τον κόσμο, αλλά στο να δημιουργήσει μορφές που μας επιτρέπουν να τον σκεφτούμε αλλιώς.
Πότε καταλάβατε πως η ενασχόληση με την τέχνη ήταν μονόδρομος;
Δεν ήμουν καλή μαθήτρια και αυτό ήταν κάτι που με ταλαιπώρησε για πολύ καιρό. Ένιωθα συχνά ότι, βρίσκομαι διαρκώς αντιμέτωπη με πράγματα που δεν με ενδιέφεραν πραγματικά. Σπούδασα για λίγο αρχιτεκτονική, αλλά τα παράτησα σχετικά γρήγορα. Ακολούθησε μια περίοδος αναζήτησης, όπου έζησα σε διαφορετικές πόλεις και δοκίμασα διάφορες δουλειές, προσπαθώντας να καταλάβω τι θα μπορούσε να με αφορά ουσιαστικά.
Η απόφαση να προσπαθήσω να μπω στην Καλών Τεχνών ήρθε, σχεδόν, οργανικά. Μέσα από την προετοιμασία για τις εξετάσεις ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή με ένα περιβάλλον που μου ήταν οικείο. Ένιωσα ότι, βρίσκομαι ανάμεσα σε ανθρώπους με τους οποίους μιλάμε την ίδια γλώσσα. Ίσως εκεί να κατάλαβα ότι, η τέχνη δεν ήταν απλώς μια επιλογή, αλλά ένας τρόπος να καλύψω μια μεγάλη ανάγκη, να με ενδιαφέρει κάτι πραγματικά.
Στο βιογραφικό σας αναφέρεται ο όρος «πολυδιάστατη πρακτική». Τι σημαίνει αυτό για εσάς;
Η πολυδιάστατη πρακτική δεν αφορά τόσο την ποσότητα των μέσων όσο τον τρόπο σκέψης. Δεν αντιλαμβάνομαι τα υλικά και τις τεχνικές ως διακριτά πεδία, αλλά ως διαφορετικές εκφάνσεις της ίδιας ερευνητικής διαδικασίας. Η κεραμική, το σχέδιο, το μέταλλο και η ζωγραφική λειτουργούν συμπληρωματικά, και συχνά το ένα γεννά το άλλο.
Σε ανθρώπινο επίπεδο, αυτό ίσως δείχνει μια ανάγκη να μη λειτουργώ μέσα σε αυστηρά πλαίσια. Με ενδιαφέρει να κινούμαι ανάμεσα σε διαφορετικά πεδία, να δοκιμάζω, να επιστρέφω, να μετατοπίζομαι. Αυτή η κινητικότητα είναι μέρος της καλλιτεχνικής, αλλά και της προσωπικής μου στάσης απέναντι στα πράγματα.
Πώς έρχεται η έμπνευση στην περίπτωσή σας;
Η έμπνευση δεν έρχεται ως ξαφνική επιφοίτηση. Διαβάζω βιβλία, βλέπω εκθέσεις, συνομιλώ με άλλους καλλιτέχνες, κινούμαι μέσα στην πόλη και παρατηρώ. Όλα αυτά συσσωρεύονται και, ενώ τα έχω στο μυαλό μου, αρχίζουν να δημιουργούνται σκέψεις και συνδέσεις που τελικά ίσως οδηγήσουν σε έργα.
Συχνά η έμπνευση προκύπτει μέσα από την ίδια τη διαδικασία της δουλειάς. Το υλικό αντιστέκεται, αποκλίνει, προτείνει άλλες διαδρομές. Εκεί εμφανίζονται πράγματα που δεν θα μπορούσα να είχα σχεδιάσει εκ των προτέρων.
Μιλήστε μας για τις εκθέσεις που έχετε κάνει.
Οι εκθέσεις λειτουργούν για μένα ως πεδία δοκιμής. Κάθε χώρος, κάθε πλαίσιο, με ωθεί να κάνω πράγματα που ίσως δεν θα έκανα αλλού. Με ενδιαφέρει η συνομιλία των έργων με τον τόπο και την ιστορία του, καθώς και το πώς ο θεατής κινείται και συναντά τα έργα.
Ιδιαίτερα καθοριστική υπήρξε η εμπειρία της έκθεσης στο Μουσείο Αλέκου Φασιανού, όπου η παρουσία του ίδιου του καλλιτέχνη και ο χαρακτήρας του χώρου λειτούργησαν ως καταλύτης για μια πιο αυθόρμητη, υλικό-κεντρική προσέγγιση. Εκεί μου δόθηκε η δυνατότητα να πειραματιστώ με κλίμακα και με μια πιο αφαιρετική γλώσσα, ακολουθώντας την υλικότητα ως οδηγό.
Γιορτές, γιορτινό κλίμα. Υπήρξαν ποτέ τα Χριστούγεννα μοχλός έμπνευσης για εσάς;
Τα Χριστούγεννα σήμερα είναι σε μεγάλο βαθμό μια γιορτή εμπορική, αποκομμένη σχεδόν ολοκληρωτικά από τη θρησκευτική και μυσταγωγική της καταγωγή. Σε αντίθεση με το Πάσχα, που εξακολουθεί να διατηρεί μια άμεση σχέση με τις τελετουργίες και το συλλογικό βίωμα της θρησκείας, τα Χριστούγεννα μοιάζουν συχνά να λειτουργούν περισσότερο ως σκηνικό: Φωτισμοί, στολισμοί, επαναλαμβανόμενες εικόνες.
Παρόλα αυτά, αν κοιτάξει κανείς πιο προσεκτικά, μπορεί να διακρίνει μια άλλη μορφή τελετουργίας που επιμένει. Αυτή δεν βρίσκεται στις επίσημες αφηγήσεις της γιορτής, αλλά στις πρακτικές της καθημερινότητας: Στα οικογενειακά και φιλικά τραπέζια, στο άνοιγμα του σπιτιού σε ανθρώπους, στο μοίρασμα φαγητού, χρόνου και ιστοριών. Πρόκειται για μια μυσταγωγία χαμηλής έντασης, σχεδόν αθέατη, που δεν διεκδικεί μεγαλείο, αλλά οικειότητα.
Αυτή η μορφή τελετουργικού με ενδιαφέρει ιδιαίτερα, γιατί δεν αναπαράγει απλώς κάτι που χάθηκε, αλλά επαναδιατυπώνεται μέσα στο πλαίσιο της ζωής που ζούμε τώρα. Είναι μια μυσταγωγία που δεν απαιτεί πίστη, αλλά παρουσία. Και ίσως γι’ αυτό να είναι πιο ουσιαστική.
Αν σας ζητούσαν να παρουσιάσετε αυτήν την εποχή, τα Χριστούγεννα, με ένα έργο σας, πώς θα την παρουσιάζατε;
Δεν θα με ενδιέφερε να αναπαραστήσω τα Χριστούγεννα ως εικόνα ή σύμβολο. Αυτό που θα με απασχολούσε είναι η ανάδυση του μυσταγωγικού, μέσα σε ένα πλαίσιο όπου αυτό φαίνεται να έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Με ενδιαφέρουν τα στοιχεία τελετουργίας, όχι ως αναπαράσταση, αλλά ως επαναδιατύπωση.
Ένα έργο θα μπορούσε να λειτουργεί ως τόπος συνάντησης: Ένα σύνολο αντικειμένων ή μορφών που φέρουν επάνω τους τα ίχνη μιας κοινής χρήσης, μιας κοινής στιγμής. Κάτι που να μιλά όχι τόσο για τη γιορτή, όσο για τη συνθήκη μέσα στην οποία η γιορτή γίνεται δυνατή. Τη φυσική παρουσία των σωμάτων, τη διάρκεια του χρόνου, τη φθορά, την εγγύτητα.
Όπως και στην υπόλοιπη δουλειά μου, δεν θα επρόκειτο για μια αφήγηση με σαφές θέμα, αλλά για μια αφήγηση χωρίς κέντρο, όπου το νόημα αναδύεται μέσα από την εμπειρία και παραμένει ως ίχνος.
