Γράφει ο Διονύσης Ασημιάδης*
Στη σημερινή Μέση Ανατολή, η πιθανότητα πολέμου με το Ιράν δεν προκύπτει από μια «αναθεωρητική» Τεχεράνη που επιδιώκει περιφερειακή κυριαρχία, αλλά από μια μακρόχρονη στρατηγική πίεσης και στρατιωτικής επιβολής που ασκούν το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Πίσω από τη ρητορική περί ασφάλειας και σταθερότητας διαμορφώθηκε επί δεκαετίες ένα σύστημα ισχύος που βασίζεται στην ανισορροπία. Ένα πυρηνικά εξοπλισμένο Ισραήλ, χωρίς διεθνή έλεγχο, μια αμερικανική στρατιωτική παρουσία που καλύπτει ολόκληρη την περιοχή και απέναντί τους ένα Ιράν που αντιμετωπίζεται ως μόνιμος εχθρός, ανεξαρτήτως των πραγματικών του επιλογών. Η ιρανική στρατηγική αποτροπής αποτελεί προβλέψιμη απάντηση σε μια διαρκή απειλή.
Η ισραηλινή πολιτική έναντι του Ιράν έχει βασικό στόχο να αποτρέψει την ανάδυση οποιασδήποτε περιφερειακής δύναμης ικανής να περιορίσει την απόλυτη στρατιωτική υπεροχή του Ισραήλ. Οι επαναλαμβανόμενες αεροπορικές επιδρομές σε γειτονικές χώρες, οι στοχευμένες δολοφονίες επιστημόνων και οι επιχειρήσεις δολιοφθοράς σε ιρανικές εγκαταστάσεις δεν συνιστούν αμυντικές κινήσεις, αποτελούν στοιχεία μιας προληπτικής στρατηγικής που επιδιώκει να κρατήσει το Ιράν μόνιμα αποδυναμωμένο. Παράλληλα, το γεγονός ότι το Ισραήλ διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο εκτός κάθε διεθνούς συνθήκης, ενώ απαιτεί από άλλους να παραιτηθούν ακόμη και από πολιτικές πυρηνικές δυνατότητες, αποκαλύπτει μια βαθιά ασύμμετρη αντίληψη για το ποιος δικαιούται να έχει ισχύ στην περιοχή.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες λειτουργούν ως κρίσιμος πολλαπλασιαστής αυτής της ανισορροπίας. Η στρατιωτική βοήθεια, η διπλωματική κάλυψη και οι κυρώσεις κατά του Ιράν συγκροτούν ένα πλέγμα πίεσης που έχει στόχο όχι απλώς τον περιορισμό, αλλά την πολιτική και οικονομική εξουθένωση της χώρας. Η αμερικανική πολιτική παρουσιάζεται ως υπεράσπιση της διεθνούς τάξης, όμως στην πράξη παγιώνει μια περιφερειακή ιεραρχία όπου το Ισραήλ διατηρεί στρατηγική ασυλία και οι αντίπαλοί του αντιμετωπίζονται ως «απειλές», ανεξαρτήτως συμπεριφοράς. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος. Όσο αυξάνεται η πίεση τόσο ενισχύεται στο Ιράν η πεποίθηση ότι μόνο η στρατιωτική αποτροπή μπορεί να εγγυηθεί την κυριαρχία του.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ιρανική παρουσία σε γειτονικές ζώνες κρίσης ερμηνεύεται στη Δύση ως επεκτατισμός, αλλά για την ίδια την Τεχεράνη αποτελεί στρατηγικό βάθος άμυνας. Όταν μια χώρα περιβάλλεται από αμερικανικές βάσεις, απειλείται ανοιχτά με στρατιωτική δράση και υφίσταται συνεχείς επιθέσεις χαμηλής έντασης, η μεταφορά της γραμμής άμυνας εκτός συνόρων δεν είναι παράλογη επιλογή, είναι κλασική λογική αποτροπής. Η επιμονή Ισραήλ και ΗΠΑ να αντιμετωπίζουν κάθε τέτοια κίνηση ως επιθετική απλώς ενισχύει την κλιμάκωση που υποτίθεται ότι θέλουν να αποτρέψουν.
*Υποψήφιος διδάκτωρ Πολιτικών Επιστημών ΑΠΘ
