Ιταλία: Πρωτοφανής συνταγματική εκτροπή, ολοταχώς για νέες εκλογές

Στοιχεία συνταγματικής εκτροπής περιέχει η απόφαση του προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας, Σέρτζιο Ματαρέλα, να θέσει τελικά βέτο για το πρόσωπο που είχε επιλεγεί για το υπουργείο Οικονομικών από τους κυβερνητικούς εταίρους του Κινήματος των Πέντε Αστέρων και της Λέγκας του Βορρά.

Με τον τρόπο αυτό, τίναξε στον αέρα την προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης από τα δύο κόμματα, ενώ ταυτόχρονα ανακοίνωσε ότι αναλαμβάνει πρωτοβουλία για τη διαφύλαξη της σταθερότητας της χώρας, «δείχνοντας» ουσιαστικά απόπειρα σχηματισμού τεχνοκρατικής κυβέρνησης.

Οι εξελίξεις μέσα σε λίγες ώρες ήταν ραγδαίες και η αλήθεια είναι ότι ουδείς δεν είναι βέβαιος τι θα φέρει η σημερινή ημέρα. Αυτό που είναι απολύτως βέβαιο είναι ότι οι διαφορετικές ερμηνείες για τα γεγονότα και τις συνέπειες τους, έχουν προκαλέσει πρωτοφανή διχασμό στη χώρα και έχουν δημιουργήσει μια νέα σοβαρότατη πληγή στους κόλπους της ενωμένης Ευρώπης.

Καταρχάς υπάρχει σφοδρή σύγκρουση για το αν η κίνηση του Ματαρέλα ήταν εντός συνταγματικών ορίων ή σηματοδοτεί κατάχρηση της εξουσίας του. Ο ίδιος ο Ματαρέλα, ως πρώην δικαστής του Συνταγματικού Δικαστηρίου, θεώρησε ότι η απόφαση του είναι εντός ορίων για την προστασία της χώρας, εκφράζοντας αμφιβολίες για το ποιόν του Πάολο Σαβόνα, τον οποίο προέκριναν οι κυβερνητικοί εταίροι για το υπουργείο Οικονομικών.

Ο 81χρονος Σαβόνα, οικονομολόγος, πρώην στέλεχος της κεντρικής τράπεζας της Ιταλίας και με κυβερνητική θητεία στο παρελθόν, είχε τα τελευταία χρόνια εκφράσει αρνητικές απόψεις για την Ευρωζώνη και τη συμμετοχή της Ιταλίας στο ευρώ, κάτι που ερμηνεύτηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ως απειλητικό, δεδομένης και της ευρωσκεπτικιστικής τάσης της νέας κυβέρνησης.

Από την άλλη πλευρά, Πεντάστεροι και Λέγκα κατηγόρησαν τον Ματαρέλα ότι κινήθηκε υπό τις εντολές των ξένων ευρωπαϊκών δυνάμεων, που θέλησαν να αντιταχθούν στο σχηματισμό μιας αμιγώς αντισυστημικής κυβέρνησης στην Ιταλία, η οποία θα είχε σαν στόχο να δρομολογήσει μια πιο κοινωνική οικονομική πολιτική.

Ανάλογη ανησυχία επικράτησε τις προηγούμενες ημέρες και στις αγορές, παρά το γεγονός ότι οι δύο εταίροι είχαν αφαιρέσει από το κυβερνητικό τους πρόγραμμα κάθε ρητορική κατά του ευρώ ή της εξόδου της Ιταλίας από το ευρώ, επιμένοντας ωστόσο στην πρόθεση τους να παλέψουν για μια διαφορετική Ευρώπη.

Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι η απόφαση του Ματαρέλα βρισκόταν εντός των συνταγματικών του δικαιωμάτων, υπάρχει σαφές ηθικό κενό στο τρόπο, με τον οποίο τίναξε στον αέρα τον σχηματισμό κυβέρνησης από τα δύο κόμματα, που έλαβαν τα δύο μεγαλύτερα ποσοστά της λαϊκής ψήφου, στις πρόσφατες εκλογές.

Οι Ιταλοί ψηφοφόροι γνώριζαν το πρόγραμμα και τις θέσεις τους, όταν τους ψήφισαν και οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις δεν δείχνουν αλλαγή στα μετεκλογικά ποσοστά τους. Δεν έχει δε, ποτέ άλλοτε καταγραφεί περίπτωση κατά την οποία, Πρόεδρος της Δημοκρατίας αντιτάχθηκε στον σχηματισμό συγκεκριμένης κυβέρνησης και στην επιλογή συγκεκριμένου υπουργού.

«Όλα αυτά ισχύουν αν υπάρχει Δημοκρατία, αλλά αν έχουμε μια αλυσίδα που δεν μας επιτρέπει να επιλέξουμε έναν υπουργό, που δεν αρέσει στο Βερολίνο και στις ισχυρές εξουσίες, σημαίνει ότι είναι ο σωστός υπουργός» επεσήμανε ο επικεφαλής της Λέγκα, προσθέτοντας πως «αν υπάρχουν απειλές της Ευρώπης, η κυβέρνηση δεν θα ξεκινήσει. Έχουμε συνοχή ελευθερία και θάρρος». Τάχθηκε δε, υπέρ της προσφυγής σε νέες εκλογές.

Προφανώς οι συστημικοί εντός και εκτός χώρας δεν θέλουν την παράταση της αβεβαιότητας με μια νέα κάλπη, που δεν είναι βέβαιο, άλλωστε, ότι θα φέρει πολύ διαφορετικό αποτέλεσμα στις ισορροπίες δυνάμεων μεταξύ των κομμάτων. Κάπως έτσι εξηγείται η αναγγελία Ματαρέλα για πρωτοβουλίες μέσα στις επόμενες ώρες, κάτι που οι αναλυτές ερμήνευσαν ως απόπειρα σχηματισμού προσωρινής τεχνοκρατικής κυβέρνησης που θα παρατείνει μια νέα κάλπη για την ερχόμενη χρονιά.

Το σενάριο αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνεται και από την είδηση ότι κάλεσε σήμερα στο προεδρικό μέγαρο για διαβουλεύσεις τον Κάρλο Κοταρέλι, πρώην στέλεχος του ΔΝΤ και νυν επικεφαλής του Οικονομικού Παρατηρητηρίου της Ιταλίας. Όμως, η κίνηση αυτή δεν θα έχει νόημα, αν δεν έχει πραγματική κοινοβουλευτική στήριξη στη Βουλή.

Μετά τα τελευταία γεγονότα είναι κάτι παραπάνω από απίθανο να θεωρήσουμε ότι τόσο το Κίνημα των Πέντε Αστέρων όσο και η Λέγκα θα στηρίξουν μια, έστω κι ολιγόμηνη, τεχνοκρατική κυβέρνηση. Και χωρίς τη στήριξη τους, τα «κουκιά» δεν βγαίνουν για να ληφθεί ψήφος εμπιστοσύνης στη βουλή.

Τι σημαίνει αυτό; Πως πιθανότατα πάμε για νέες εκλογές, το φθινόπωρο. Και μάλιστα σε ακόμη πιο βαρύ και διχαστικό κλίμα στην ιταλική κοινωνία, με τα δύο αντισυστημικά κόμματα να καλούν, πιθανότατα, τον κόσμο να στείλει μήνυμα στην Ευρώπη ότι δεν μπορεί να ορίζει την κυβέρνηση στη Ρώμη.

Είναι χαρακτηριστικό δε, ότι το ακροδεξιό κόμμα «Αδέλφια της Ιταλίας» ζήτησε να κινηθεί η διαδικασία καθαίρεσης του Προέδρου της Δημοκρατίας για κατάχρηση εξουσίας, κάτι που βρήκε ευήκοα ώτα και σε στελέχη των Πεντάστερων, που μίλησαν για άνευ προηγουμένου κλονισμό της πίστης στη δημοκρατία και τους θεσμούς της.