Πριν από λίγες εβδομάδες, ο οικονομικός, και όχι μόνο, κόσμος της χώρας πάγωσε στο άκουσμα της «σκέψης» της Κομισιόν για «πάγωμα» μέρους των κονδυλίων των ΕΣΠΑ. Αιτία, το περιβόητο «καρτέλ εργολάβων» με δράση την τελευταία 30ετία που διαπίστωσε η Επιτροπή Ανταγωνισμού.
Τα 700 και πλέον εκατ. ευρώ που εξοικονομήθηκαν από την επαναδιαπραγμάτευση των συμβάσεων τεσσάρων οδικών αξόνων από το υπουργείο Υποδομών, δίνουν μόλις μια μικρή μόνο γεύση του πάρτι που είχε στηθεί τις προηγούμενες δεκαετίες στον τομέα των δημοσίων έργων.
Ως γνωστόν, άμα τη αναλήψει της εξουσίας από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛΛ, αποφασίστηκε η επαναδιαπραγμάτευση των συμβάσεων των τεσσάρων οδικών αξόνων σε σχέση με τις αρχικές απαιτήσεις κατασκευαστών και παραχωρησιούχων.
Έτσι, κατασκευαστές και παραχωρησιούχοι των Ολυμπίας Οδού, Ιονίας Οδού, Ε 65 και του αυτοκινητόδρομου Μορέας, κλήθηκαν να καθίσουν στο τραπέζι, σε μία επαναδιαπραγμάτευση που ο υπουργός Υποδομών, Μεταφορών και Δημοσίων Έργων , Χρήστος Σπίρτζης, είχε προαναγγείλει από τον Μάιο του 2015, συμπεριλαμβάνοντας ωστόσο στις εξαγγελίες του, τότε, και άλλα δημόσια έργα.
Πίσω από την επαναδιαπραγμάτευση
Για όσους απόρησαν τότε με αυτήν την πρωτοβουλία της κυβέρνησης, η πρόσφατη ανακοίνωση της Επιτροπής Ανταγωνισμού ήταν επαρκώς διαφωτιστική, καθώς και αποστομωτική.
Μόλις τον περασμένο Μάιο, η Επιτροπή Ανταγωνισμού αφού εξέτασε τα πεπραγμένα των προηγούμενων ετών, έκανε λόγο για ύπαρξη καρτέλ στον τομέα των κατασκευών με διάρκεια ζωής 27 ετών, που «αφορά σε διαγωνισμούς δημοσίων έργων, στα οποία συγκαταλέγονται μεταξύ άλλων, έργα κατασκευής μεγάλων οδικών αξόνων, έργα ΜΕΤΡΟ, Προαστιακού και σιδηροδρομικών γραμμών/ σταθμών, έργα που δημοπρατήθηκαν με το σύστημα της παραχώρησης και έργα μέσω συμπράξεων δημοσίου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ)».
Είναι η γνωστή υπόθεση που κέντρισε την προσοχή των ευρωπαϊκών αρχών, για το ενδεχόμενο διασπάθισης κοινοτικών κονδυλίων, και που ανάγκασε ακολούθως την κυβέρνηση να φέρει τις διατάξεις «μερικής» ασυλίας για όσους συμπράξαν οριζοντίως με στόχο δημόσια έργα, υπό την απειλή «πυρηνικής βόμβας» στον κατασκευαστικό κλάδο.
Ουσιαστικά, οι εμπλεκόμενες στους διαγωνισμούς επιχειρήσεις, ερχόμενες σε συνεννοήσεις από πριν, προσδιόριζαν εκ των προτέρων τον ανάδοχο ανά διαγωνισμό και τον καθορισμό του ύψους των προσφερόμενων εκπτώσεων (που συνήθως ήταν μηδενικές). Ακολούθως, οι υπόλοιποι δεν υπέβαλαν οικονομικές προσφορές στους διαγωνισμούς (έναντι οικονομικών ανταλλαγμάτων από τον ανάδοχο), ενώ παρά τη συμμετοχή τους σε φαινομενικά ανταγωνιστικά σχήματα, τελικά συμμετείχαν από κοινού στην εκτέλεση των έργων.
Φυσικά, παραιτούνταν επίσης από την διεκδίκηση διαγωνισμών, με αντάλλαγμα την από κοινού συμμετοχή στην εκτέλεση των έργων του αναδόχου.
Με απλά ελληνικά, σε κάθε διαγωνισμό, οι μεγάλες κατασκευαστικές έρχονταν σε συνεννόηση με τις μεσαίες, τις μικρότερες καθώς και με τους γνωστούς «αεριτζήδες», ώστε να διαμορφώνουν τις συνθήκες που τις εξυπηρετούσαν για να πάρουν το εκάστοτε έργο. Σε βάρος πάντα του Δημοσίου και των φορολογούμενων πολιτών.
Η κατάσταση ήταν γνωστή εδώ και χρόνια, και όχι μόνο στον χώρο των κατασκευών. Άλλωστε, το προ ημερών ψηφισθέν νομοσχέδιο για τις δημόσιες συμβάσεις, ακριβώς αυτό το απόστημα επιχειρεί να σπάσει.
Στο μισό το κόστος
Κατά τον απολογισμό, λοιπόν, των αποτελεσμάτων της επαναδιαπραγμάτευσης των συμβάσεων, προκύπτει πως από τα τέσσερα αυτά έργα εξοικονομήθηκε σχεδόν ο μισός αρχικός προϋπολογισμός.
Συγκεκριμένα, οι συνολικές απαιτήσεις κατασκευαστών και παραχωρησιούχνων για την Ολυμπία Οδό, έπεσαν από τα 387 εκατ. ευρώ στα 214. Αντιστοίχως, για την Ιονία Οδό, με τις αρχικές απαιτήσεις στα 407 εκατ. ευρώ στα 174 εκατ. ευρώ, ενώ αντί των αρχικών 205 εκατ. ευρώ για τον Ε 65 θα καταβληθούν 67,5 εκατ. ευρώ. Τέλος, οι αρχικές απαιτήσεις κατασκευαστών και παραχωρησιούχουν των 536 εκατ. ευρώ, προσγειώθηκαν στα 311 εκατ. ευρώ.
Η συνολική εξοικονόμηση κονδυλίων για τα τέσσερα αυτά έργα υπολογίζεται στα 764.477.773 ευρώ, ήτοι 0,41% του ΑΕΠ σήμερα. Να σημειωθεί πως ο «κόφτης» ενεργοποιείται για αποκλίσεις πολύ μικρότερες, από 0,26% και άνω.
27 χρόνια φαγούρα
Η προ εβδομάδων τοποθέτηση του Επιθεωρητή Δημοσίων Έργων, Σταύρου Ποτουρίδη, κατά τον απολογισμό των πρώτων 15 μηνών της Γενικής Γραμματείας για την Καταπολέμηση της Διαφθοράς, φωτίζει ακόμα περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο το σύνολο των -επιφανών κατά τ’ άλλα- εργολάβων της χώρας δρούσε για χρόνια ανενόχλητο.
«Ενώ ο νόμος σύστασης του Σώματος Επιθεωρητών Δημοσίων Έργων του 1984, προβλέπει 50 ελεγκτές για την υπηρεσία, ο αριθμός τους δεν ξεπέρασε ποτέ τους 15» δήλωσε τότε ο κ. Ποτουρίδης, σημειώνοντας πως εφέτος έχουν φτάσει τους 16, την ώρα που «δεν υπάρχει κόσμος για την στελέχωση της υπηρεσίας».
Το ερώτημα, λοιπόν, που προκύπτει ευλόγα, ακόμα και από τους πιο καλοπροαίρετους πολίτες και απευθύνεται προς όλες τις προηγούμενες κυβερνήσεις, αλλά και την σημερινή, είναι απλό και… πανάκριβο.
Εάν από τέσσερα μόνο έργα αποκαλύπτεται τέτοια σπατάλη εκατοντάδων εκατομμυρίων, τα προηγούμενα 27 έτη πόσα χρήματα χάθηκαν στις τσέπες του καρτέλ των εργολάβων, και όχι μόνο;
