Το νομοσχέδιο για τη «γαλάζια πατρίδα» φέρεται να προβλέπει ότι κάθε ελληνική δραστηριότητα πέραν των 6 ναυτικών μιλίων και ανατολικά του 25ου Μεσημβρινού θα θεωρείται ζήτημα που εμπίπτει στις τουρκικές διεκδικήσεις, ενώ εισάγεται ευθέως η αμφισβήτηση της κυριαρχίας δεκάδων ελληνικών νησιών, νησίδων και βραχονησίδων
Γράφει ο Μιχάλης Μπάιλας
Μέσα σε ένα ιδιαίτερα τεταμένο γεωπολιτικό περιβάλλον στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, η απόσυρση των συστημάτων Patriot από την Κάρπαθο και το Διδυμότειχο, αλλά και η τουρκική νομοθετική κλιμάκωση γύρω από τη «γαλάζια πατρίδα» επαναφέρουν ερωτήματα για τις ισορροπίες ισχύος και τη στρατηγική της Αθήνας.
Την ώρα που η Τουρκία κλιμακώνει ανοιχτά τη ρητορική και τη στρατηγική αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο, η ελληνική κυβέρνηση προχώρησε σε μια απόφαση που προκαλεί ήδη έντονο προβληματισμό σε διπλωματικούς και στρατιωτικούς κύκλους. Η απόσυρση των αντιαεροπορικών και αντιπυραυλικών συστημάτων Patriot από την Κάρπαθο και το Διδυμότειχο έρχεται σε μια εξαιρετικά κρίσιμη χρονική συγκυρία, κατά την οποία η Άγκυρα επιχειρεί να θεσμοθετήσει το δόγμα της «γαλάζιας πατρίδας» μέσω νέου νομοσχεδίου που προωθείται στην τουρκική εθνοσυνέλευση.
Η απόφαση ελήφθη, σύμφωνα με πληροφορίες, στη συνεδρίαση του ΚΥΣΕΑ στο Μέγαρο Μαξίμου, με την επίσημη αιτιολογία να σχετίζεται με τα νέα γεωπολιτικά δεδομένα που διαμορφώνονται στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Ωστόσο, η χρονική συγκυρία προκαλεί εύλογα ερωτήματα, καθώς ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν δεν έχει ουσιαστικά αποκλιμακωθεί, ενώ οι περιφερειακές ισορροπίες παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες.
Οι συστοιχίες Patriot είχαν μεταφερθεί στην Κάρπαθο και στο Διδυμότειχο με βασική αποστολή την ενίσχυση της αεράμυνας απέναντι σε ενδεχόμενες απειλές από βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Η παρουσία τους θεωρήθηκε κρίσιμη όχι μόνο για την προστασία της ελληνικής επικράτειας αλλά και για τη συνολική αμυντική θωράκιση της περιοχής.
Παράλληλα, οι συγκεκριμένες συστοιχίες αποτέλεσαν και ένα σαφές γεωπολιτικό μήνυμα προς την Τουρκία, η οποία είχε εκφράσει έντονη δυσφορία για την εγκατάστασή τους τόσο στην Κάρπαθο όσο και στον Έβρο. Η Άγκυρα είχε αντιδράσει επίσης στην παρουσία ελληνικών φρεγατών και μαχητικών F-16 στην Κύπρο, θεωρώντας ότι η Αθήνα επιχειρεί να ενισχύσει τη στρατιωτική της αποτρεπτική ισχύ στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το γεγονός ότι οι Patriot αποσύρονται τώρα, ενώ η ένταση στην περιοχή παραμένει υψηλή, δημιουργεί σενάρια περί συμβολικής ή κατευναστικής κίνησης απέναντι στην Τουρκία. Την ίδια στιγμή, παραμένει ενεργή η συστοιχία Patriot στη Σούδα, η οποία προστατεύει κυρίως τις αμερικανικές και ΝΑΤΟϊκές εγκαταστάσεις στα Χανιά.
Το επίμαχο νομοσχέδιο
Η ένταση επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από το νομοσχέδιο που ετοιμάζει η Άγκυρα για τη θεσμοθέτηση της «γαλάζιας πατρίδας». Σύμφωνα με πληροφορίες που διακινούνται από τουρκικά Μέσα Ενημέρωσης και non paper του κυβερνώντος AKP, το σχέδιο νόμου επιχειρεί να προσδώσει νομική υπόσταση στις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το νομοσχέδιο φέρεται να προβλέπει ότι κάθε ελληνική δραστηριότητα πέραν των 6 ναυτικών μιλίων και ανατολικά του 25ου Μεσημβρινού θα θεωρείται ζήτημα που εμπίπτει στις τουρκικές διεκδικήσεις. Παράλληλα, εισάγεται ευθέως η αμφισβήτηση της κυριαρχίας δεκάδων ελληνικών νησιών, νησίδων και βραχονησίδων, ουσιαστικά θεσμοθετώντας τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών».
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν στην Τουρκία, το νομοσχέδιο εξετάζει το «νομικό καθεστώς» γεωγραφικών σχηματισμών στο Αιγαίο που κατά καιρούς αποτελούν πεδίο έντασης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Η διατύπωση αυτή προκαλεί σοβαρή ανησυχία στην ελληνική πλευρά, καθώς επιχειρείται η μεταφορά των τουρκικών αμφισβητήσεων από το επίπεδο της ρητορικής σε θεσμικό και νομοθετικό επίπεδο.
Το «casus belli» και οι νέες τουρκικές αξιώσεις
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι Τούρκοι αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν πως το νέο νομοσχέδιο δεν αναιρεί το «casus belli» του 1995. Η απόφαση εκείνη της τουρκικής εθνοσυνέλευσης εξακολουθεί να θεωρεί αιτία πολέμου οποιαδήποτε επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των 6 ναυτικών μιλίων.
Με τη νέα νομοθετική πρωτοβουλία, η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της περί «ιδιαιτερότητας» του Αιγαίου, διεκδικώντας αυξημένα κυριαρχικά δικαιώματα σε θαλάσσιες περιοχές που η Ελλάδα θεωρεί ότι καλύπτονται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Παράλληλα, το σχέδιο νόμου δίνει στην Άγκυρα το δικαίωμα να προχωρά σε οικονομικές, ενεργειακές, επιστημονικές και περιβαλλοντικές δραστηριότητες σε περιοχές που η ίδια θεωρεί ότι εμπίπτουν στην τουρκική ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα. Το στοιχείο αυτό θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμο, καθώς δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μελλοντικές κινήσεις ερευνών ή ακόμα και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων σε αμφισβητούμενες περιοχές.
Το πιο ανησυχητικό σημείο του νομοσχεδίου αφορά στις αυξημένες εξουσίες που προβλέπεται να αποκτήσει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Σύμφωνα με τουρκικές πηγές, ο Τούρκος πρόεδρος θα έχει τη δυνατότητα να κηρύσσει θαλάσσια πάρκα, να εγκρίνει περιβαλλοντικές ή ενεργειακές δράσεις και να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες σε περιοχές που η Τουρκία θεωρεί ότι βρίσκονται υπό τη θαλάσσια δικαιοδοσία της, χωρίς να απαιτείται προηγούμενη διαβούλευση ή διαπραγμάτευση.
Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την ανησυχία ότι η Άγκυρα επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πλήρες θεσμικό και πολιτικό πλαίσιο που θα της επιτρέψει να αμφισβητεί εμπράκτως ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μέσα σε αυτό το ήδη τεταμένο περιβάλλον, η απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να αποσύρει τους Patriot από κρίσιμες περιοχές της χώρας αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό και προκαλεί νέο κύκλο συζητήσεων για τη στρατηγική που ακολουθεί η Αθήνα απέναντι στην αυξανόμενη τουρκική επιθετικότητα.
