Συνεκμετάλλευση στο Αιγαίο: Το υπόγειο μήνυμα της συνάντησης Μητσοτάκη – Ερντογάν

Η συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν άνοιξε θέμα συνεκμετάλλευσης στο Αιγαίο, με αιχμή την ενέργεια και τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων, όπως προκύπτει και από την κοινή δήλωση Ελλάδας – Τουρκίας που εκδόθηκε

Γράφει ο Μιχάλης Μπάιλας

Η συνάντηση κορυφής Μητσοτάκη – Ερντογάν ανέδειξε τις πάγιες ελληνοτουρκικές διαφορές, επιβεβαιώνοντας ότι ο διάλογος συνεχίζεται, αλλά τα ουσιαστικά ζητήματα παραμένουν ανοιχτά και ιδιαίτερα σύνθετα.

Οι μεγάλες διαφορές σε κρίσιμα ζητήματα στα ελληνοτουρκικά δεν «κρύφτηκαν» πίσω από τις διπλωματικές και προσεκτικές εκφράσεις των Ταγίπ Ερντογάν και Κυριάκου Μητσοτάκη. Ο Τούρκος πρόεδρος, μάλιστα, φρόντισε τόσο στην κατ’ ιδίαν συνάντηση με τον κ. Μητσοτάκη όσο και στις κοινές δηλώσεις να ανοίξει ολόκληρη τη σκληρή αναθεωρητική ατζέντα των μονομερών διεκδικήσεων της Άγκυρας.

Έθεσε επί τάπητος τα καυτά θέματα που αφορούν στο καθεστώς του Αιγαίου, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Θράκη, αναφερόμενος στη θρησκευτική μειονότητα, την οποία για ακόμη μία φορά αποκάλεσε «τουρκική», κατά παράβαση των προβλέψεων της Συνθήκης της Λωζάννης. Πήγε, όμως, ακόμη πιο μακριά, τονίζοντας στις κοινές δηλώσεις του με τον Έλληνα πρωθυπουργό τα περιβόητα «αλληλένδετα προβλήματα» στο Αιγαίο. Πρακτικά, εμμέσως πλην σαφώς, άνοιξε ζητήματα που αφορούν στο δικαίωμα της Ελλάδας για επέκταση των χωρικών της υδάτων έως και τα 12 ν.μ., την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών, τις «γκρίζες ζώνες», το εύρος του ελληνικού εναέριου χώρου κ.ά.

Από την πλευρά του, ο κ. Μητσοτάκης, μάλλον επιφυλακτικά και επιθυμώντας να παραμείνει στα κατά πολλούς ανύπαρκτα «ήρεμα νερά», επέμεινε πως υπάρχει μία και μόνη διαφορά μεταξύ των δύο χωρών. Αυτή της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Σημείωσε, δε, πως «γνωρίζουμε ότι υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες», επισημαίνοντας, ωστόσο, με έμφαση ότι η διαφορά για την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ θα μπορούσε να οδηγηθεί ενώπιον ενός διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου.

Αντέκρουσε, επικαλούμενος τη Συνθήκη της Λωζάννης, τους ισχυρισμούς του κ. Ερντογάν περί «τουρκικής» μειονότητας στη Θράκη, λέγοντας πως υπάρχει μόνο θρησκευτική – μουσουλμανική μειονότητα που διέπεται από ισονομία και ισοπολιτεία. Επίσης, ο κ. Μητσοτάκης, εμμέσως πλην σαφώς, ζήτησε την άρση του «casus belli».

Ωστόσο, φαίνεται πως πίσω από τις λέξεις, τις διατυπώσεις και το παρασκήνιο, υπάρχουν σημαντικά θέματα που δρομολογούνται μέσω και αυτής της συνάντησης Ερντογάν – Μητσοτάκη.

Ενέργεια – ηλεκτρική διασύνδεση

Πρωτίστως, ανοίγει θέμα συνεκμετάλλευσης στο Αιγαίο, με αιχμή την ενέργεια και τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων. Ο κ. Μητσοτάκης απέφυγε να θέσει το μείζον θέμα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, την οποία η Τουρκία έχει μπλοκάρει με το σταμάτημα των ερευνών για την πόντιση καλωδίου από το καλοκαίρι του 2024, όταν τουρκικά πολεμικά πλοία απείλησαν με χρήση βίας ανοιχτά της Κάσου το ιταλικό ερευνητικό που είχε ναυλώσει η ελληνική πλευρά. Έκτοτε, η Τουρκία απαιτεί να ζητηθεί η άδειά της από την Ελλάδα -για περιοχές, μάλιστα, ελληνικής δικαιοδοσίας- προκειμένου να συνεχιστούν οι έρευνες και η πόντιση του καλωδίου.

Παράλληλα, με τις πρόσφατες NAVTEX που διχοτομούν το Αιγαίο, οι Τούρκοι απειλούν με χρήση βίας σε οποιαδήποτε κίνηση της Ελλάδας εντός θαλασσίων ζωνών αρμοδιότητάς της, αν δεν υπάρχει άδεια και έγκριση της Άγκυρας.

Ουσιαστικά, ο κ. Μητσοτάκης, μη τοποθετούμενος δημοσίως για το ζήτημα αυτό, αφήνει ανοιχτό, πέραν της συνεκμετάλλευσης, και το θέμα συγκυριαρχίας με την Τουρκία σε ευρύτατες θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο, οι οποίες αποτελούν πεδίο άσκησης ελληνικής κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων. Το πρόβλημα πλέον είναι μεγάλο.

Όσο για τη συνεκμετάλλευση ενεργειακών πόρων και δη υδρογονανθράκων στο Αιγαίο, ο δρόμος άνοιξε διάπλατα, καθώς στην κοινή δήλωση Ελλάδας – Τουρκίας, που εκδόθηκε μετά την ολοκλήρωση της συνάντησης και της συνεδρίασης του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας, τονίζονται τα εξής:

«Αμφότερες οι χώρες εξέφρασαν την αποφασιστικότητά τους να αξιολογήσουν τις υφιστάμενες δυνατότητες συνεργασίας στον τομέα της ενέργειας -ιδίως στη διασύνδεση ηλεκτρικής ενέργειας και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας- με στόχο την ενίσχυση της περιφερειακής σταθερότητας».