Το μοναδικό μινωικό μνημείο στον λόφο της Παπούρας στην Κρήτη απειλείται από το ραντάρ για το νέο αεροδρόμιο στο Καστέλι. Οι εναλλακτικές και η αλλαγή στάσης του υπουργείου Πολιτισμού
Στον λόφο της Παπούρας στην Κρήτη αποκαλύπτεται τα τελευταία δυόμισι χρόνια ένα μνημείο μοναδικής αρχαιολογικής αξίας. Πρόκειται για οκτώ παράλληλους λίθινους κύκλους, διαμέτρου περίπου 50 μέτρων, με άγνωστες μέχρι σήμερα κατασκευαστικές πρακτικές, που χρονολογούνται πριν από την προανακτορική περίοδο και ανοίγουν νέα ερωτήματα για τις απαρχές του μινωικού πολιτισμού.
Η ανασκαφή ξεκίνησε λόγω της προγραμματισμένης διαμόρφωσης του λόφου για την εγκατάσταση ραντάρ και συνοδευτικών υποδομών του νέου αεροδρομίου. Παρά τις αρχικές δηλώσεις του υπουργείου Πολιτισμού ότι το μνημείο «είναι μοναδικό» και θα βρεθεί άλλη θέση για τα συστήματα, τελικά εγκρίθηκε η τοποθέτηση του ραντάρ στο ίδιο σημείο.
Οι αρχαιολόγοι προειδοποιούν για ανεπανόρθωτη αλλοίωση της πολιτιστικής κληρονομιάς και μαζί με τον Δήμο Μινώα Πεδιάδας έχουν προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) για το ζήτημα.
Η ανασκαφή βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και τα ευρήματα αυξάνονται συνεχώς, καθιστώντας σαφές ότι η περιοχή διαθέτει σημαντικό αρχαιολογικό βάθος που δεν έχει ακόμα πλήρως ερευνηθεί.
Το ραντάρ που απειλεί το μνημείο
Η αφορμή για την έναρξη της ανασκαφής ήταν η προβλεπόμενη διαμόρφωση του λόφου προκειμένου να εγκατασταθούν τα συστήματα αεροναυτιλίας του νέου αεροδρομίου. Η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων προβλέπει ταπείνωση του λόφου κατά 29 μέτρα, ώστε να δημιουργηθεί λατομείο και να τοποθετηθεί ραντάρ μαζί με συνοδευτικές εγκαταστάσεις σε επιφάνεια 40 στρεμμάτων.
Η υπόθεση ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια, όταν το υπουργείο είχε αναγνωρίσει, μέσω επίσημου δελτίου Τύπου, ότι στην περιοχή βρίσκεται «μοναδικό μινωικό μνημείο», δεσμευόμενο να αναζητηθεί νέα θέση για τα βοηθήματα αεροναυτιλίας. Παρά τα αρχικά αυτά δεδομένα, όπως σημειώνει η αντιδήμαρχος Πολιτισμού, Καλλιόπη Αποστολογιωργάκη στην One Voice… «πολλά έχουν αλλάξει από τότε».
Ο Δήμος έχει ήδη υποβάλει τέσσερις τεκμηριωμένες εναλλακτικές προτάσεις για την τοποθέτηση του νέου ραντάρ, πέραν της αμφιλεγόμενης θέσης στον λόφο. Όπως επισημαίνει η αντιδήμαρχος, οι προτάσεις έχουν συνταχθεί εγγράφως, συνοδεύονται από επιχειρήματα και έχουν καταρτιστεί σε συνεργασία με τεχνικούς συμβούλους. «Έχουμε καταθέσει εγγράφως, τεκμηριωμένα και με επιχειρήματα, βασισμένα και σε συμβουλές τεχνικών συνεργατών μας, τέσσερις εναλλακτικές προτάσεις για το πού αλλού θα μπορούσε να τοποθετηθεί το ραντάρ», δηλώνει η ίδια.
H κα Αποστολογιωργάκη μάς ενημερώνει και για την πορεία των εργασιών: «Οι ανασκαφές στο μινωικό μνημείο βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη και έχουν ολοκληρωθεί κατά τα τρία τέταρτα. Το υπόλοιπο μέρος αναμένεται να συνεχιστεί μετά την ολοκλήρωση των υποστηλώσεων που γίνονται για την προστασία του χώρου ενόψει του χειμώνα».
Την ίδια ώρα, 114 κορυφαίοι Έλληνες και ξένοι αρχαιολόγοι απέστειλαν επιστολή στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο προειδοποιώντας για ανεπανόρθωτη αλλοίωση του πολιτιστικού τοπίου από τις εργασίες για την τοποθέτηση του ραντάρ.
Ένας δήμος που ήδη δοκιμάζεται
Ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας έχει δοκιμαστεί σκληρά από τον σεισμό του 2021. Πολλοί κάτοικοι εξακολουθούν να ζουν σε κοντέινερ τέσσερα χρόνια και να αντικρίζουν τα μισογκρεμισμένα σπίτια τους χωρίς να μπορούν να κάνουν κάτι, μια και όλα έχουν καθυστερήσει. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η απουσία ουσιαστικής προστασίας ενός μνημείου τέτοιας σημασίας έρχεται να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ήδη πιεσμένη τοπική κοινωνία.
Η ανακάλυψη στον λόφο Παπούρας δεν αφορά μόνο την Κρήτη, αλλά όλη την Ελλάδα. Η τυπολογία του μνημείου και η χρονολόγησή του αναμένεται να αναδιαμορφώσουν την επιστημονική κατανόηση για τις απαρχές του μινωικού πολιτισμού. Πρόκειται για μια εξαιρετικής σημασίας ανασκαφή που φωτίζει μια εποχή όπου τα αρχαιολογικά δεδομένα παραμένουν ακόμα περιορισμένα.
Όπως σημειώνουν ειδικοί, η προστασία του δεν είναι πολυτέλεια. Είναι υποχρέωση.
Πώς εξελίσσονται οι εργασίες στο αεροδρόμιο
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από την ΤΕΡΝΑ και τη διοίκηση του Διεθνούς Αερολιμένα Ηρακλείου Κρήτης, οι πρώτες δοκιμαστικές πτήσεις στο νέο αεροδρόμιο αναμένονται το 2027. Με το έργο να έχει ξεπεράσει το 65% της συνολικής προόδου, οι εργασίες εισέρχονται στο πιο απαιτητικό στάδιο, όπου θα ολοκληρωθούν οι κτιριακές και ηλεκτρομηχανολογικές υποδομές και θα εγκατασταθεί ο εξοπλισμός. Για την έναρξη της εμπορικής του δραστηριότητας, εκτός από την απόφαση του ΣτΕ που αναμένεται σχετικά με την τοποθέτηση ή όχι του ραντάρ στον λόφο Παπούρας, θα πρέπει επίσης να ολοκληρωθεί και η διαγωνιστική διαδικασία της ΥΠΑ για την προμήθεια και εγκατάσταση των συστημάτων αεροναυτιλίας.
