Γράφει ο Σταύρος Μπένος*
Το κράτος, όπως το οικοδόμησε ο Περικλής και το ανέλυσε ο Τόμας Χομπς, δεν είναι μια απλή διοικητική κατασκευή. Είναι το κοινό μας συμβόλαιο. Η «θνητή θεότητα» που αναλαμβάνει να εξασφαλίσει την ειρήνη, την προοπτική, την αξιοπρέπεια. Και όμως, στη σύγχρονη Ελλάδα, η λαβή αυτού του συμβολαίου έχει χαλαρώσει. Βλέπουμε ένα κράτος που συχνά παραμένει εγκλωβισμένο σε ρόλους που δεν του ανήκουν και αδυνατεί να ολοκληρώσει την ιστορική του αποστολή.
Οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις της Μεταπολίτευσης, όπως τα ΚΕΠ, το ΑΣΕΠ ή η «Διαύγεια», ήταν καθεμία με τον τρόπο της μια ρωγμή φωτός μέσα στο σύστημα. Μας υπενθύμισαν πως όταν υπάρχει σχέδιο, ήθος και καθαρότητα σκοπού, το κράτος μπορεί να αγγίξει τη ζωή του πολίτη με απλότητα και δικαιοσύνη.
Όμως, το κράτος μας παραμένει ατελές γιατί δεν λειτουργεί με ενιαίο τρόπο. Δεν έχει ξεκάθαρη διάκριση ρόλων μεταξύ κεντρικού κράτους, περιφερειών και δήμων. Δεν έχει αποτυπώσει με διαφάνεια τις δικές του ροές, τις ροές των ανθρώπων του, των διαδικασιών του, του χρήματος που διαχειρίζεται. Όσο αυτές οι τρεις βασικές λειτουργίες παραμένουν θολές, καμία κυβέρνηση, όσο καλή και αν είναι, δεν μπορεί να παράξει σταθερή μεταρρύθμιση.
Είναι εδώ που η πολιτική αποκτά ηθική διάσταση. Γιατί δεν αρκεί να νομοθετούμε. Πρέπει να χτίζουμε εμπιστοσύνη. Το κεντρικό κράτος οφείλει να παράγει δημόσιες πολιτικές που εμπνέουν, να εγγυάται τα μεγάλα αγαθά όπως την άμυνα, την Παιδεία, την Υγεία, την προστασία του περιβάλλοντος, και ταυτόχρονα να αποκεντρώνει όσα μπορούν και πρέπει να αποφασίζονται «χαμηλά», κοντά στους πολίτες. Οι περιφέρειες πρέπει να επιτελούν τον ρόλο της στρατηγικής ανάπτυξης και της εδαφικής συνοχής, συνομιλώντας με την Ευρώπη, αλλά και με τις τοπικές κοινωνίες. Και οι δήμοι, η πιο άμεση έκφανση της δημοκρατίας μας, να αποκτήσουν ξανά την ικανότητα να δρουν ως τοπικές κυβερνήσεις, όχι ως διοικητικά παραρτήματα.
Η αποκέντρωση δεν είναι τεχνικός όρος. Είναι ηθική πράξη. Σημαίνει ότι νομοθετούμε με σεβασμό για τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής και με επίγνωση των ιδιαιτεροτήτων της νησιωτικότητας και της ορεινότητας.
Τίποτα από αυτά δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς μια βαθιά ανασυγκρότηση της δημόσιας λειτουργίας. Η ποιότητα των υπηρεσιών ξεκινά από τον σεβασμό προς τον δημόσιο λειτουργό και ολοκληρώνεται με ένα κράτος που γνωρίζει τον εαυτό του. Για να επιτύχουμε πραγματική αξιοκρατία, επαγγελματισμό και αξιολόγηση, χρειαζόμαστε ένα ενιαίο, καθολικό σύστημα καταγραφής και παρακολούθησης όλων των εισροών και όλων των εκροών: των ανθρώπων, των διαδικασιών, του χρήματος. Μόνο έτσι θα γνωρίζουμε, σε πραγματικό χρόνο, πού βρίσκονται οι δυνάμεις του κράτους, πώς κινούνται, τι παράγουν και πού χάνονται. Είναι καιρός το κράτος να πάψει να λειτουργεί «στο περίπου» και να αποκτήσει έναν διαφανή μηχανισμό που θα αποτυπώνει, με ακρίβεια, το τι συμβαίνει μέσα του.
Πιστεύω βαθιά ότι η Ελλάδα μπορεί να κάνει αυτό το άλμα. Και οφείλουμε να το κάνουμε τώρα. Ώριμα, θεσμικά, με καθαρή στόχευση. Να διαμορφώσουμε ένα νέο συμβόλαιο μεταξύ κράτους και πολίτη, όπου η αξιοπρέπεια θα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος, η διαφάνεια ο κανόνας και η φροντίδα η καθημερινή πράξη της δημοκρατίας.
Γιατί στο τέλος, η αληθινή ισχύς ενός κράτους δεν μετριέται στα νομοθετήματα. Μετριέται στα βλέμματα των ανθρώπων που νιώθουν ότι δεν είναι μόνοι. Μετριέται στη σιωπηλή βεβαιότητα ότι το κράτος υπάρχει, λειτουργεί και εμπνέει.
*Πρώην υπουργός και δήμαρχος, πρόεδρος του σωματείου «Διάζωμα»
