Του Δημήτρη Κ. Βερβεσού*
Οι τεράστιες καθυστερήσεις, που φθάνουν στα όρια της αρνησιδικίας, αποτελούν το σύγχρονο άγος του δικαστικού μας συστήματος. Διότι όταν η εφαρμογή της νομιμότητος βραδυπορεί, αυτοακυρώνεται. Επειδή ο νομικός μας πολιτισμός αυτό δεν το επιτρέπει, το δικηγορικό σώμα, με επίγνωση του θεσμικού του ρόλου, έχει θέσει μεταξύ των θεμελιωδών προτεραιοτήτων του την επιτάχυνση της απονομής της Δικαιοσύνης.
Τα αίτια του προβλήματος εντοπίζονται προεχόντως στις τεράστιες καθυστερήσεις στον προσδιορισμό των υποθέσεων και δευτερευόντως στην καθυστέρηση έκδοσης των αποφάσεων.
Η εφαρμογή της δικονομικής αντιμεταρρύθμισης, με τους νόμους 4335/2015 και 2915/2001, αντί για την πολυπόθητη επιτάχυνση, έφερε ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα: οι υποθέσεις τακτικής διαδικασίας λιμνάζουν επί τρία και πλέον χρόνια, εν αναμονή μιας τυπικής συζήτησης, που ουδέν εισφέρει στη δίκη, ελλείψει εξέτασης μαρτύρων. Την ίδια στιγμή, οι ανακοπές των οφειλετών κατά των αθρόων κατασχέσεων και προγραμμάτων πλειστηριασμού από τα funds προσδιορίζονται το 2028, οι κτηματολογικές υποθέσεις το 2027, οι εφέσεις κατά αποφάσεων Ειρηνοδικείων το 2025.
Για την υπέρβαση αυτής της δικονομικής ασφυξίας προτείναμε απτές λύσεις με άμεσα αποτελέσματα: αφενός την άμεση χρέωση του φακέλου σε δικαστή και την έκδοση απόφασης χωρίς τυπική συζήτηση, αφετέρου την ενίσχυση της διαιτησίας, ως εναλλακτικής μορφής επίλυσης των διαφορών, καθώς η διαιτησία τέμνει δεσμευτικά για τα μέρη τη διαφορά.
Στην ποινική δικαιοσύνη αναδείξαμε τα μείζονα προβλήματα, που εντοπίζονται κυρίως στην προδικασία, όπου αφενός οι υποθέσεις παραμένουν επί έτη στα ανακριτικά γραφεία με αποτέλεσμα να δικάζονται υπό τη δαμόκλειο σπάθη της παραγραφής, αφετέρου έχει παγιωθεί η πρακτική των οιονεί αυτοματοποιημένων διώξεων και παραπομπών, χωρίς την αναγκαία διήθηση του αποδεικτικού υλικού, που θα επέτρεπε να αρχειοθετούνται οι αβάσιμες κατηγορίες, και να μην επιβαρύνονται τα πινάκια.
Στη διοικητική δικαιοσύνη, η κακοδιοίκηση έχει καταστεί πραγματική «μηχανή παραγωγής» διαφορών, ενώ το Δημόσιο εξαντλεί συχνά τα ένδικα μέσα, ακόμα και όταν δεν έχουν πιθανότητα επιτυχίας. Από την άλλη πλευρά, μέχρι σήμερα δεν έχει εφαρμοστεί ο ν.4055/2012 με τον οποίο οι διοικητικές διαφορές θα είχαν επιλυθεί μέσω επιτροπών επίλυσης ενδικοφανών προσφυγών, αποφορτίζοντας τα δικαστήρια από μεγάλο τμήμα δικηγορικής ύλης.
Σε ό,τι αφορά το χρόνο έκδοσης των αποφάσεων, παρότι η ίδια η «σύμβουλος» της κυβέρνησης, η Παγκόσμια Τράπεζα έδωσε στη δημοσιότητα θλιβερά αριθμητικά στοιχεία, που δείχνουν ότι, η Ελλάδα έχει με διαφορά την πλέον βραδεία απονομή δικαιοσύνης μεταξύ όλων των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάποιοι στρουθοκαμηλίζοντας, αρνούνται να δώσουν στη δημοσιότητα στατιστικά δεδομένα για τους ρυθμούς απονομής της δικαιοσύνης ανά δικαστικό σχηματισμό, διαδικασία και ανά δικαστή, εξυπηρετώντας στενά συντεχνιακές επιλογές.
Αξίζει, τέλος να σημειωθεί ότι, οι δυσλειτουργίες έχουν επεκταθεί και στη λειτουργία των δικαστικών γραμματειών, όπου οι τεράστιες ελλείψεις προσωπικού, ιδίως στην Αθήνα, έχουν ως αποτέλεσμα δραματικές καθυστερήσεις, στην έκδοση των πιστοποιητικών.
Είναι ατυχές για τη Δικαιοσύνη και τους πολίτες, που προσβλέπουν σε αυτήν, ότι οι λύσεις που προτείνονται αρμοδίως αφορούν σχεδόν αποκλειστικά τη χωροταξική ανακατανομή των δικαστικών σχηματισμών, ενώ τα πραγματικά αίτια της υστέρησης δεν είναι γεωγραφικά, αλλά δικονομικά και οικονομικά.
Είναι καιρός όλοι οι παράγοντες της δικαιοσύνης να συστρατευθούν για τη ριζική αντιμετώπιση των στρεβλώσεων και των παθογενειών της, με θεσμική ωριμότητα, αποφασιστικότητα, αλλά και τις αναγκαίες υπερβάσεις. Εκείνοι που επιλέγουν να μένουν κλεισμένοι στη φορμόλη του αυτοποιητικού τους μηχανισμού είναι μέρος του προβλήματος. Όχι της λύσης.
* Πρόεδρος της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος
