Συνέντευξη στον Λάμπρο Παπαδή
Σε μία περίοδο όπου οι πλειστηριασμοί, τα Κόκκινα Δάνεια και η δράση των funds βρίσκονται στο επίκεντρο της κοινωνικής και πολιτικής αντιπαράθεσης, η νομική διάσταση του ζητήματος αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για χιλιάδες πολίτες που κινδυνεύουν να χάσουν την περιουσία τους.
Ο δικηγόρος παρ’ ΑρείωΠάγω, κ. Θωμάς Καλοκύρης, μιλώντας στην OneVoice αναλύει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, τις πρακτικές των servicers και των funds, αλλά και τα νομικά «όπλα» που εξακολουθούν να διαθέτουν οι δανειολήπτες απέναντι στις πιέσεις και τους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς. Μέσα από μία αιχμηρή, αλλά τεκμηριωμένη τοποθέτηση, περιγράφει τις αδυναμίες του συστήματος, την ανισορροπία ισχύος μεταξύ πολιτών και χρηματοπιστωτικών οργανισμών και τις θεσμικές παρεμβάσεις που -κατά την άποψή του- απαιτούνται άμεσα για την αποκατάσταση μιας πιο δίκαιης ισορροπίας.
Κύριε Καλοκύρη, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία μαζική μεταβίβαση Κόκκινων Δανείων σε ξένα funds. Πώς αξιολογείτε νομικά αυτήν τη διαδικασία και κατά πόσο διασφαλίζονται τα δικαιώματα των δανειοληπτών;
Η μεταβίβαση των Κόκκινων Δανείων σε funds ρυθμίζεται, κυρίως, από τον ν.4354/2015 και τον ν.3156/2003 και δημιουργεί σοβαρά ζητήματα δικαιοπολιτικά, αλλά και προστασίας των δανειοληπτών. Νομικά πρόκειται για εκχώρηση απαίτησης, αλλά στην πράξη ο δανειολήπτης βρίσκεται απέναντι σε έναν καθαρά επενδυτικό φορέα, με στόχο το μέγιστο κέρδος, γεγονός που οδηγεί σε επιθετικές πρακτικές. Η διαδικασία απαιτεί συγκεκριμένες διατυπώσεις και συγκοινοποίηση εγγράφων.
Τα δικαστήρια έχουν επανειλημμένα ακυρώσει πράξεις εκτέλεσης, όταν δεν τηρούνται οι νόμιμες διατυπώσεις ή δεν αποδεικνύεται σωστά η νομιμοποίηση των funds.
Υπάρχει η αίσθηση ότι, τα funds λειτουργούν με επιθετικότερες πρακτικές σε σχέση με τις τράπεζες. Από τη νομική σας εμπειρία, πρόκειται για μία ανεξέλεγκτη κατάσταση ή υπάρχουν σαφή όρια που, ωστόσο, συχνά παραβιάζονται;
Τυπικά, τα νομοθετικά όρια υπάρχουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Δίκαιο του Καταναλωτή, που προστατεύει τον δανειολήπτη από καταχρηστικές πρακτικές. Στην πράξη, όμως, παρατηρείται αδυναμία ελέγχου. Πολίτες δέχονται καθημερινά πιέσεις, ακόμη και εκβιαστικού χαρακτήρα, πολλές φορές από τηλεφωνικές κλήσεις που δεν είναι εύκολα ανιχνεύσιμες. Συνεπώς, τα όποια όρια τίθενται από τον νόμο, στην πράξη καταστρατηγούνται.
Ποια είναι σήμερα τα βασικά νομικά εργαλεία που έχει ένας πολίτης για να προστατευτεί από πλειστηριασμούς και πιέσεις των servicers;
Έχει διαμορφωθεί, εν ολίγοις, ένα σύνθετο νομικό πλαίσιο, που περιλαμβάνει τόσο δικαστική προστασία, όσο και εξωδικαστικές διαδικασίες. Υπάρχουν δικαστικές διαδικασίες που ακολουθούνται, όπως οι ανακοπές επί διαταγών πληρωμής και κατασχέσεων και οι αναγνωριστικές αγωγές, ενώ σε πολλές περιπτώσεις ευδοκιμούν και αγωγές αποζημίωσης (ενδεικτικά, σχετικές αποφάσεις και στην ιστοσελίδα μας, www.thomaskalokiris.com).
Υπάρχουν και εργαλεία, όπως ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών, που λαμβάνουν υπόψη την περιουσία και το εισόδημα. Ο εξωδικαστικός μηχανισμός, ειδικότερα, παρότι ενέχει αδικίες, όπως είναι μη υποχρεωτική συμμετοχή των funds a priori, η έλλειψη ελέγχου επί τεχνητών διογκώσεων της οφειλής, κ.α., άλλοτε καταλήγει και σε ρυθμίσεις, με κούρεμα τόκων, προσαυξήσεων και κεφαλαίου.
Τέλος, υφίσταται και ο ισχύων πτωχευτικός νόμος, ν.4738/2020, δυνάμει του οποίου ένα φυσικό πρόσωπο, ακόμη και χωρίς να έχει επιχείρηση, μπορεί να πτωχεύσει και να απαλλαγεί μετά από την πάροδο ενός διαστήματος από όλες τις οφειλές του. Σχετικά με τις πιέσεις των servicers, πέραν των δικαστικών ενεργειών, υπάρχει και η δυνατότητα καταγγελίας των περιστατικών στη Γενική Γραμματεία Εμπορίου και στη Γραμμή Προστασίας Καταναλωτή (1520).
Ο «νόμος Κατσέλη» αποτέλεσε για χρόνια βασικό καταφύγιο για τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά. Πώς κρίνετε την αποδυνάμωσή του και ποιο είναι το κενό που έχει αφήσει;
Ο ν.3869/2010, ο λεγόμενος «νόμος Κατσέλη», παρά τα όποια προβλήματά του, αποτέλεσε ένα δίχτυ προστασίας και η κατάργησή του άφησε ένα σημαντικό κενό. Αυτό έχει οδηγήσει σε αυξημένη ανασφάλεια και επιτάχυνση διαδικασιών εκτέλεσης. Ο μεταγενέστερος πτωχευτικός νόμος, παρά το γεγονός ότι οδηγεί σε απαλλαγή από οφειλές, δεν προστατεύει επαρκώς την κύρια κατοικία του οφειλέτη.
Θεωρείτε ότι, το ισχύον θεσμικό πλαίσιο ευνοεί περισσότερο τα funds παρά τους δανειολήπτες; Υπάρχει, κατά τη γνώμη σας, μια «ασυμμετρία ισχύος» που πρέπει να διορθωθεί;
Υπάρχει σαφής ασυμμετρία ισχύος, η οποία στην πράξη λειτουργεί εις βάρος του δανειολήπτη. Μεταξύ άλλων, απαιτείται η θέσπιση αυστηρότερων κανόνων, που να ρυθμίζουν με σαφήνεια τις διαδικασίες ρύθμισης οφειλών, να προστατεύουν τα δικαιώματα των δανειοληπτών και, κυρίως, να εισάγουν ένα αποτελεσματικό σύστημα ελέγχου και εποπτείας των διαχειριστών απαιτήσεων, στοιχείο που εμφανίζει σημαντικά ελλείμματα.
Σε πολλές περιπτώσεις καταγγέλλεται έλλειψη διαφάνειας στις απαιτήσεις των funds προς τους δανειολήπτες. Υπάρχουν νομικές δυνατότητες αμφισβήτησης των οφειλών;
Η αμφισβήτηση αυτή γίνεται, κυρίως, μέσω ανακοπών και γενικότερα αμυντικών δικαστικών βοηθημάτων κατά πράξεων εκτέλεσης, αλλά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μέσω άσκησης αναγνωριστικών αγωγών. Μέσα από αυτές τις διαδικασίες ελέγχεται το ύψος και η νομιμότητα της απαίτησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η μη αναγνώριση τόκων που κρίθηκαν παραγραμμένοι μετά από ευδοκίμηση ανακοπών (αντίστοιχες αποφάσεις και στην ιστοσελίδα μας, www.thomaskalokiris.com).
Πόσο εύκολο είναι σήμερα για έναν πολίτη να επιτύχει ρύθμιση του δανείου του με βιώσιμους όρους; Υπάρχει πραγματική διάθεση συμβιβασμού από την πλευρά των διαχειριστών;
Η ρύθμιση στην πράξη είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Ακόμη και η απλή επικοινωνία με τους διαχειριστές, πολλές φορές, αποδεικνύεται αδύνατη ή προβληματική.
Η διαπραγμάτευση είναι, εκ των πραγμάτων, πάντα άνιση, με τον δανειολήπτη να βρίσκεται σε σαφώς ασθενέστερη θέση.
Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός Ρύθμισης Οφειλών αποτελεί ένα διαθέσιμο εργαλείο, όμως παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες. Αντίστοιχα, και οι προσπάθειες διαμεσολάβησης δεν αποδίδουν πάντα, ακριβώς λόγω αυτής της ανισορροπίας.
Οι ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί έχουν αλλάξει το τοπίο. Εκτιμάτε ότι έχουν περιορίσει τη δυνατότητα άμυνας των πολιτών ή απλώς επιτάχυναν μια ήδη προβληματική διαδικασία;
Πράγματι, οι ηλεκτρονικοί πλειστηριασμοί επιτάχυναν δραματικά τη διαδικασία. Τα δικαιώματα αποδυναμώθηκαν, εν συνόλω, από νομοθετικές παρεμβάσεις σχετικά με τις προθεσμίες και τις περιορισμένες δυνατότητες προσβολής των πράξεων εκτέλεσης. Αυτό σημαίνει ότι, ο δανειολήπτης έχει λιγότερο χρόνο αντίδρασης. Συνεπώς, η έγκαιρη νομική παρέμβαση είναι πλέον κρίσιμη.
Υπάρχει νομική βάση για συλλογικές δράσεις δανειοληπτών απέναντι στα funds ή το σύστημα ωθεί τον καθένα να παλεύει μόνος του;
Ως προς τις συλλογικές δράσεις, υπάρχουν δυνατότητες, κυρίως μέσω ενώσεων καταναλωτών, αλλά στην πράξη η προστασία παραμένει κατά κύριο λόγο ατομική. Αυτό ενισχύει την ανισορροπία, καθώς κάθε δανειολήπτης καλείται να αντιμετωπίσει μόνος του έναν οργανωμένο μηχανισμό.
Αν είχατε τη δυνατότητα να προτείνετε άμεσα θεσμικές αλλαγές, ποιες θα ήταν οι τρεις βασικές παρεμβάσεις που θα αποκαθιστούσαν μία πιο δίκαιη ισορροπία μεταξύ πολιτών και χρηματοπιστωτικών οργανισμών;
Αναφορικά με το ζήτημα των Κόκκινων Δανείων, θεωρώ ότι δίκαιη και οριστική λύση θα ήταν η ανάθεση της διαχείρισής τους σ’ έναν θεσμικό, μη κερδοσκοπικό φορέα, με δυνατότητα επαναγοράς από τους ίδιους τους δανειολήπτες με βιώσιμους όρους. Μια τέτοια προσέγγιση, βέβαια, προϋποθέτει την κατάργηση του υφιστάμενου μηχανισμού των funds και των servicers και, με τα σημερινά πολιτικά δεδομένα, μοιάζει δύσκολα υλοποιήσιμη.
Ρεαλιστικά, λοιπόν, θα έθετα τρεις άμεσες παρεμβάσεις:
Πρώτον, την υποχρεωτική συμμετοχή των funds σε διαδικασίες ρύθμισης, με δεσμευτικά κριτήρια βιωσιμότητας.
Δεύτερον, τη θέσπιση αυστηρού και αποτελεσματικού πλαισίου ελέγχου και εποπτείας, ώστε να αποτρέπονται καταχρηστικές πρακτικές και τεχνητές διογκώσεις οφειλών.
Και τρίτον, την αναθεώρηση των κριτηρίων για τα ευάλωτα νοικοκυριά, με αύξηση των σχετικών ορίων και καθιέρωση σαφούς και ουσιαστικής προστασίας της πρώτης κατοικίας.
Πηγή: Κυριακάτικη One VOICE
